Galicia estremécese: que se agocha tras os terremotos

A terra leva tempo falando no interior da provincia de Lugo. Porén, semella que ultimamente faino cun volume moito máis alto do habitual. A sucesión de tremores rexistrados na franxa oriental galega abriu un debate necesario sobre a percepción pública dos riscos xeolóxicos nunha rexión que, tradicionalmente, se asociou cunha tranquilidade sísmica absoluta. ¿Estamos ante un simple repunte estatístico ou a comunidade autónoma debe comezar a replantexar os seus protocolos de prevención de cara ao futuro?

A noite en que o chan tremeu dezaseis veces

Os habitantes de diversas localidades do interior lucense experimentaron recentemente unha noite verdadeiramente inqueda. En apenas uns minutos, a paisaxe viu como era sacudida por unha inusual fervenza de movementos telúricos. O que comezou como un aviso leve escalou rapidamente ata acadar unha intensidade que logrou espertar a veciños nunha ampla zona da xeografía provincial, incluída a capital.

Os partes oficiais emitidos polos organismos nacionais de vixilancia xeográfica detallaron unha acumulación de sacudidas que se multiplicaron a un ritmo vertixinoso. Este fenómeno de enxame sísmico, caracterizado pola rápida sucesión de episodios de diversa intensidade nunha área moi delimitada, puxo de manifesto a inestabilidade puntual dalgunhas fallas locais. O pico de enerxía liberada rozou case os catro graos na escala de magnitude, unha cifra que, aínda que clasificada dentro do rango de lixeira a moderada, ten unha capacidade enorme para xerar alarma social cando ocorre en plena escuridade.

O peso da memoria xeolóxica

Para entender a magnitude psicolóxica destes eventos, é imperativo mirar cara atrás. As xeracións que habitan a montaña lucense herdaron o recordo de episodios históricos de gran violencia. A comarca que agora volve estar no punto de mira mediático xa protagonizou hai décadas un dos sismos máis recordados e destrutivos do noroeste peninsular. Ese legado histórico provoca que calquera movemento do subsolo, por mínimo que sexa, active de inmediato os fantasmas do desastre.

Aínda que os especialistas en xeociencias insisten en que a península ibérica se atopa sobre unha placa tectónica de carácter estable, isto non a fai inmune á dinámica terrestre. As fracturas que cruzan o subsolo galego acumulan tensión durante anos e, eventualmente, liberan esa enerxía a través destes tremores esporádicos. A diferenza radica en que, agora, a tecnoloxía permite medir e difundir cada un destes micromovementos cunha precisión e unha inmediatez impensables no pasado.

A vulnerabilidade do hábitat rural tradicional

Máis alá do medo natural que provoca sentir que o chan firme se move, o verdadeiro problema dos sismos no noroeste reside nas infraestruturas. O patrimonio arquitectónico dos núcleos rurais está composto, na súa inmensa maioría, por edificacións de pedra tradicional. Estas estruturas, aínda que posúen un valor cultural incalculable, presentan unha resistencia estrutural moi deficiente fronte aos movementos laterais. As vivendas de cachotaría carecen da flexibilidade necesaria para absorber as ondas sísmicas.

Este factor construtivo transforma un evento de magnitude moderada nun risco potencialmente alto para a integridade física dos residentes e para a conservación do tecido histórico. As normativas sismorresistentes actuais son estritas nas novas construcións, pero o parque inmobiliario máis antigo permanece completamente desprotexido. A adaptación deste hábitat tradicional aos estándares de seguridade modernos é un desafío enorme que as administracións públicas seguen arrastrando dende hai décadas.