César Cabrera, físico experimental procedente da Universidade de Hamburgo, incorpórase ao Instituto Galego de Física de Altas Enerxías (IGFAE) de Santiago tras obter en 2025 unha Starting Grant do Consello Europeo de Investigación dotada con 1,9 millóns de euros. O seu proxecto, que combina gases cuánticos e microscopía de átomos individuais, aspira a construír un simulador cuántico capaz de crear novos estados da materia arrefriando átomos a temperaturas próximas ao cero absoluto, arredor de -273 °C.
De Hamburgo a Santiago: o que trae o novo fichaxe
A chegada de César Cabrera representa un refuerzo tangible para a aposta do IGFAE polas tecnoloxías cuánticas. Apenas unhas semanas despois de que o centro formalizara o convenio para poñer en marcha o Quantum Computing Lab, Cabrera aterra en Galicia con ambición científica e capital intelectual. A súa carreira discorre entre México e Europa: formación inicial na Universidade Autónoma de San Luis Potosí, un máster en Bonn e a tese doctoral entre o Instituto de Ciencias Fotónicas (ICFO) e Alemaña, con estancias no Instituto Max Planck de Óptica Cuántica de Múnich e no Instituto de Física Cuántica de Hamburgo.
Especializado no control de átomos individuais e no estudo de gases cuánticos, Cabrera participou en hitos como a primeira observación dun condensado de Bose‑Einstein en España. Esa experiencia tradúcese agora nun proxecto que pretende usar átomos ultrafríos como «maquetas» para reproducir, no laboratorio, as regras que gobernan materiais complexos. O enfoque non é teórico: trátase de construír sistemas experimentais onde as interaccións se controlan con precisión para desentrañar fenómenos que desafían incluso aos mellores superordenadores actuais.
O equipo que liderará en Santiago usará trampas ópticas e técnicas de refrixamento láser para atrapar e manipular átomos, reducindo a súa enerxía ata que os efectos cuánticos —normalmente imperceptibles a escala macroscópica— pasen a dominar o seu comportamento. A esa escala, explica Cabrera, aparecen estados da materia con propiedades únicas que poden servir de guía para deseñar materiais ou dispositivos futuros.
Un impulso estratéxico para a ciencia galega
Que un investigador con unha beca ERC Starting Grant escolla Galicia non é casualidade. O IGFAE é un centro mixto da Universidade de Santiago de Compostela e da Xunta de Galicia e foi o primeiro da comunidade en obter o selo de excelencia nacional María de Maeztu. Esa combinación de recoñecemento, infraestrutura crecente e o recentemente creado Quantum Computing Lab conforma un entorno atractivo para científicos que buscan desenvolver proxectos de fronteira.
«Me ilusiona a idea de contribuír a que Galicia se converta nun lugar onde tamén se faga ciencia de fronteira»,
dixo Cabrera ao anunciar a súa incorporación. A frase resume non só a súa motivación persoal, senón a estratexia dun territorio que nos últimos anos buscou posicionarse na carreira europea pola computación cuántica e as súas aplicacións.
Ademais do compoñente científico, a incorporación de Cabrera ten unha dimensión formativa. Na Universidade compostelana, investigadores e estudantes atoparán a oportunidade de aprender técnicas experimentais punteiras: desde a preparación de gases ultrafríos ata a microscopía de átomos individuais. Esa transferencia de coñecemento é clave para crear unha cantera local capaz de manter e ampliar os proxectos tecnolóxicos que hoxe arrancan.
Aplicacións, expectativas e desafíos
O traballo de simulación cuántica ten dobre filo: por un lado, é investigación fundamental; por outro, se se materializa, abre portas a aplicacións prácticas. Comprender e reproducir fenómenos como a superconductividade a partir de modelos controlados podería allanar o camiño cara a materiais que transporten electricidade sen perdas, con consecuencias directas na eficiencia enerxética e no transporte. Ademais, os sistemas de átomos ultrafríos figuran entre as plataformas prometedoras para construír ordenadores cuánticos e sensores de precisión inédita, con potencial uso en medicina, navegación ou monitorización ambiental.
Con todo, non todo son certezas. Montar e manter instalacións para manipular átomos a temperaturas próximas ao cero absoluto esixe investimento sostido, persoal técnico altamente cualificado e redes de colaboración en Europa e máis aló. A ERC aporta recursos decisivos para a fase inicial do proxecto, pero para traducir os resultados en tecnoloxías ou empresas será necesaria unha estratexia a medio prazo que combine financiamento público, transferencia tecnolóxica e alianzas industriais.
Galicia, ademais, xogase nesta partida imaxe e retención de talento. A comunidade mostrou nos últimos anos a vontade de liderar iniciativas cuánticas a escala europea; hai proxectos que coordinan esforzos con outros países do continente e unha rede crecente de actores públicos e privados. Manter esa posición esixe consolidar infraestruturas como o Quantum Computing Lab e asegurar liñas de formación que impidan a fuga de novos investigadores a outros polos científicos.
Do mesmo xeito, a presenza de científicos internacionais como Cabrera contribúe a internacionalizar a mirada local. A súa experiencia en centros de alto nivel —Max Planck, ICFO, Hamburgo— facilita a creación de pontes científicas e a entrada en consorcios europeos, algo que pode traducirse en máis proxectos, redes e financiamento para Galicia.
En clave local, a chegada ao IGFAE dun físico de primeiro nivel alimenta expectativas na Universidade de Santiago e no entorno científico compostelán. Non é a primeira vez que a cidade atrae talento estranxeiro, pero sí marca un fito na orientación cara á física cuántica aplicada. A falta de confirmación sobre futuras ampliacións orzamentarias ou acordos industriais, a aposta é clara: Galicia quere ser protagonista na próxima ola tecnolóxica. Haberá que ver se o impulso inicial convértese nunha capacidade consolidada para transformar coñecemento en emprego e proxectos de impacto, tal como prometen as maquinitas cuánticas que agora se comezan a montar nos laboratorios de Santiago.
Pódete interesar:
