500 protocolos antisuicidio en colexios galegos: a fronteira invisible do sufrimento infantil

Quinientos menores. Esa é a cifra fría que deixa o último curso nos centros educativos de Galicia. Quinientos protocolos activados para previr condutas suicidas en escolares, todos eles adscritos ao Código Agarimo, o instrumento deseñado pola administración para identificar e atallar estas situacións de risco extremo. Quen coñeza o mundo da orientación escolar sabe que o dato, por doloroso que resulte, se queda curto. Así o advirten voces docentes que traballan a pé de aula, segundo adiantou La Voz de Galicia nunha información que acendeu todos os avisos no ámbito educativo galego.

O Código Agarimo no punto de mira

Non é menor o dato de que medio milleiro de activacións respondan a un mesmo programa estruturado. O Código Agarimo naceu cunha vocación moi clara: dotar os centros dunha ferramenta estandarizada para actuar de inmediato cando un alumno mostra signos de alerta. Poucas veces unha iniciativa administrativa reflicte con tanta crueza unha realidade social. E é que, detrás de cada un deses expedientes abertos, hai un neno ou un adolescente ao que o sistema de protección tivo que envorcar de urxencia.

Convién recordar que a posta en marcha deste mecanismo non é un trámite burocrático máis. Implica a mobilización de equipos directivos, orientadores e tutores nun dispositivo de vixilancia e acompañamento. O obxectivo primordial é o cero. Un obxectivo que, a xulgar polas estatísticas do último curso lectivo, parece cada vez máis afastado nas catro provincias galegas.

A alerta silenciada nas aulas

A ninguén se lle escapa que a traxedia non avisa sempre con tempo. Difícil pensar o contrario cando son os propios profesionais da educación os que elevan a súa man para advertir que o problema é aínda maior do que reflicten os papeis oficiais. As fontes docentes consultadas coinciden nun mesmo diagnóstico: hai unha infradenuncia evidente nos centros.

Por que ocorre isto? Aí está a clave dun asunto extraordinariamente complexo. Moitas das situacións de angustia emocional non terminan de encaixar nos requisitos estritos que esixe a apertura dun protocolo formal. Outras veces, a falta de recursos humanos nos gabinetes psicolóxicos fai que o TNT —o traballo-non-traballo de identificar casos a tempo— recaia sobre profesores saturados de tarefas. Demasiado tempo cargando a responsabilidade emocional da infancia sobre uns ombreiros docentes que non sempre contan coa formación especializada necesaria.

A pedagoxía da dor

Resulta esencial contextualizar este fenómeno máis aló do dato político dun curso concreto. Fai apenas unhas semanas, o debate sobre o sufrimento mental na infancia saltou ao terreo da opinión pública galega. Un relato asinado por unha profesional da orientación escolar detallaba cunha crueza estremecedora a realidade deses menores que verbalizan un desexo profundo de morrer. Esa crónica persoal destapou a caixa dos tronos en moitos consellos escolares.

Non parece casualidade que xusto agora saían á luz as cifras do Código Agarimo. A saúde mental pediátrica vive un momento de colisión brutal entre os efectos da pandemia, a hiperconectividade digital e a presión académica. As comarcas do interior e as áreas rurais de Galicia sofren ademais un agravante histórico: a dispersión poboacional e a escaseza de recursos de atención psicolóxica temperá próximos. Cando un novo dun concello pequeno necesita atención psiquiátrica urxente, a distancia física convértese nun muro adicional. O illamento complícao todo.