A Bouza e o espello roto da Galicia despoboada

Hai fenómenos meteorolóxicos que, no momento en que se producen, deixan de ser unha simple previsión para se converter nunha cruda radiografía das debilidades do territorio. As choivas torrenciais que nas últimas horas golpearon a provincia de Ourense, activando a alerta laranxa, tiveron na aldea de A Bouza, no concello de Viana do Bolo, a súa manifestación máis demoledora. Porén, o que alí se viviu non foi só un accidente climático, senón a revelación en imaxes dun problema estructural que a Galicia rural arrastra desde hai décadas.

O día en que o monte reclamou o seu espazo

A historia que contan os restos de lama e pedras apilados nas rúas de A Bouza non é a dun simple chaparrón. A violencia da escorrentía, incapaz de ser absorbida polos solos, converteu as ladeiras en tobogáns imparablees. Non foron só os baixos das vivendas os que sufriron a entrada da auga; a aldea enteira funcionou como unha presa de contención para todo o que a montaña soltou: toneladas de sedimentos, árbores arrincadas e rochas de gran tamaño. O casco urbano quedou incomunicado, sitiado por unha avalancha que non encontrou canalización nin dique capaces de desviar a súa furia.

Veciños ao rescate: o orgullo da autoxestión e a denuncia implícita

En medio da desolación, emerge unha figura que se repite en cada recuncho da España baleirada: o veciño que actúa cando a maquinaria institucional aínda non chegou. Un constructor local, armado coa súa pa escavadora e secundado polo resto da comunidade, encargouse de abrir as vías de comunicación e devolver a mobilidade á parroquia. Este xesto, cargado de solidariedade e eficacia, deixa ao descuberto unha realidade incómoda. ¿Ata que punto a supervivencia do mundo rural depende da heroicidade e dos recursos dos seus propios habitantes? A comunidade de A Bouza demostrou dispor dunha capacidade de resposta envexable, pero o alivio que produce a súa rápida actuación non pode ocultar a pregunta sobre que papel xogan realmente as administracións no momento da emerxencia.

As causas profundas dunha catástrofe anunciada

Analizar o ocorrido en A Bouza só desde a óptica meteorolóxica sería un erro. Tras o arrastre de pedras e troncos escóndese unha xestión do territorio que favoreceu o desastre. A progresiva despoboación deixou sen mantemento os bancais e as ladeiras. Os incendios forestais, cada vez máis frecuentes, eliminaron a capa vexetal que retén o solo. Os canles dos regatos, sen limpeza, actúan como tapóns. A isto súmase unha planificación urbanística que, durante anos, permitiu edificar en zonas de paso natural das augas. A tormenta torrencial ou o episodio de choivas intensas non é a causa do desastre; é o detonante que activa unha bomba de reloxería cargada de anos de abandono.

O cambio climático está intensificando estes fenómenos, facéndoos máis frecuentes e virulentos. O que antes era un episodio excepcional cada década, agora pode repetirse nun mesmo ano. Galicia non é allea a esta dinámica, e o oriente de Ourense, coa súa orografía complexa e o seu tecido social debilitado, sitúase na primeira liña de lume. A imaxe de A Bouza, coas súas rúas convertidas en ríos de barro e as súas casas danadas, debe servir como moito máis que unha galería do desastre. É un documento que esixe un cambio de rumbo nas políticas de prevención.