A posibilidade de que o ceo galego se tinxa de cor a noite do venres 20 de marzo mobilizou a afeccionados e curiosos. A causa é unha combinación de incremento da actividade solar e a coincidencia co equinoccio da primavera, factores que, no papel, poden favorecer a aparición de auroras boreais fóra das latitudes polares. Pero as advertencias das axencias especializadas e dos astrónomos locais invitan á prudencia: a previsión actual non apunta a unha tormenta xeomagnética suficientemente intensa como para garantir espectáculo en Galicia.
A predición e o índice xeomagnético
A prognóstico que despertou a expectativa procede do Centro de Predición do Clima Espacial da NOAA, que colocou a xornada nunha categoría de tormenta xeomagnética considerada moderada, a denominada G2. En linguaxe técnica, ese nivel adoita equipararse a un índice Kp arredor de 6, suficiente para provocar perturbacións nas sinais de radio e fluxos eléctricos, pero non necesariamente para que as auroras se estendan con facilidade ata latitudes como as de Galicia.
Para que o fenómeno se vexa con claridade dende a nosa comunidade sería necesario un pico de actividade sensiblemente superior. En termos prácticos, un índice Kp sostido por riba de 6 ou picos cara a Kp 7-8 aumentan moito as posibilidades de que as cortinas verdes ou roxas crucen o ceo a latitudes medias. Con todo, a predición da NOAA indica que, aínda que haberá un repunte de partículas solares, non é probable que alcance ese limiar durante a madrugada do venres.
Na práctica, os modelos que manexan as axencias espaciais e os observatorios locais advirten de dúas limitacións: a magnitude do estallido solar e a orientación do campo magnético interplanetario. Incluso unha erupción solar poderosa pode non traducirse en auroras visibles se a dirección do campo magnético non favorece a interacción coa magnetosfera terrestre. Así o resume un dos astrónomos de referencia en Galicia.
«non hai ningunha previsión de auroras para o 20 de marzo»,
A frase procede de José Ángel Docobo, catedrático de Astronomía da USC e coordinador científico do Observatorio Astronómico Ramón María Aller, cuxo diagnóstico coincide co das axencias: non é imposible, pero sí improbable. Segundo Docobo e outros especialistas consultados por este xornal, a resposta máis honesta ante a expectación é subliñar a baixa probabilidade, aínda que a natureza sempre deixa marxe para sorpresas puntuais.
O equinoccio de primavera e o efecto Russell–McPherron
Non sería a primeira vez que o equinoccio alimenta rumores. O chamado efecto Russell–McPherron explica por que, en datas próximas aos equinoccios, a configuración xeomagnética favorece que as partículas solares penetren con maior facilidade na magnetosfera terrestre. Esa maior disposición non crea auroras por si mesma, pero aumenta a probabilidade de que unha erupción solar, se chega no momento oportuno, provoque tormentas xeomagnéticas máis eficaces.
A coincidencia temporal —equinoccio e actividade solar ao alza— funciona como un amplificador teórico de posibilidades. En Galicia, onde as noites claras de marzo son aínda frías e a contaminación lumínica variable segundo as comarcas, esa confluencia adoita bastar para que as noticias e as redes se encham de alertas e desexos. Aínda así, os especialistas lembran que a física do fenómeno esixe dous ingredientes claros: a enerxía suficiente procedente do Sol e unha orientación favorable do campo magnético interplanetario. Se falta un dos dous, non haberá auroras observables.
En outubro de 2024 rexistráronse imaxes de auroras dende puntos como As Neves, unha proba de que Galicia pode velas en circunstancias excepcionais. Pero eses episodios foron esporádicos e vinculados a eventos solares de magnitude inusual ou a configuracións magnéticas particularmente vantaxosas.
Onde e cando mirar — e que esperar
Se finalmente se dieran as condicións, a noite do venres sería o momento para mirar. A franxa temporal máis favorable adoita estenderse dende a medianoche ata as primeiras horas do alba, cando a escuridade é maior e a ionización atmosférica permite que a luz emitida polas interaccións solares sexa visible. A recomendación dos observatorios locais é clara: desprazarse a zonas de baixa contaminación lumínica, como áreas montañosas ou tramos de costa afastados de núcleos urbanos, e comprobar a previsión en tempo real dos servizos especializados.
Serra do Xistral, a serra de O Courel ou puntos concretos das rías baixas poden ofrecer condicións de ceo máis propicias que as grandes cidades. Non obstante, incluso desde eses enclaves, a intensidade da aurora —se chega— determinará se se distingue como unha tenue cortina verdosa ou como un mosaico de cores intensas. As auroras rojizas, que a miúdo se asocian con emisións de osíxeno a maior altitude, poden apreciarse en ocasións de máxima actividade, pero son menos frecuentes que os tons verdosos.
Alén do rastrexo amateur nas redes sociais, os observadores serios seguen as actualizacións do Centro de Predición do Clima Espacial da NOAA e dos observatorios astronómicos rexionais. En Galicia, a comunidade científica e os clubes de astronomía adoitan emitir boletíns e alertas cando as condicións cambian. Na falta deses boletíns ou dunha confirmación de picos xeomagnéticos inusuais, a recomendación práctica é contemplar a posibilidade con ilusión contida e non organizar desprazamentos longos con expectativas firmes.
A historia recente demostra que as auroras en Galicia non son unha utopía: visitaron as nosas latitudes en contadas ocasións. Pero son, por definición, eventos que dependen de variables alén ao control humano. Por iso, a mellor actitude é a da persoa que prepara a cámara e a bufanda: atento ao ceo, pendente das previsións oficiais e disposto a gozar dun agasallo se a natureza decide concedelo.
Pódete interesar:
- Galicia lanza tarxeta virtual válida en centros e farmacias
- Aldabas: historia e arte nas portas de Santiago
Fonte: El Correo Gallego.
