O capital acumulado en Cuba entre os séculos XIX e XX serviu de base para a creación e expansión de varias empresas que marcaron a economía galega no século XX. As fortunas procedentes do comercio azucreiro e do tráfico de gando financiaran industrias, bancos e proxectos familiares que chegaron ata a creación de marcas como Zeltia e Pescanova. A saga empresarial, que comezou en Cuba e se consolidou en España, revela como a riqueza familiar e as decisións políticas interactuaron durante décadas. O resultado foi unha mestura de expansión internacional, rescates públicos e polémicas empresariais.
A orixe deste conglomerado remóntase ao emigrante Marcos Fernández González, que xuntou aforros na illa e os reinvistiu en negocios de gando ao volver á Península. O seu fillo, Antonio Fernández Fernández —máis coñecido como Antón de Marcos— continuou e ampliou ese negocio a finais do XIX e principios do XX. A familia diversificou no sector cárnico e na conserva, sentando as bases do seu posterior crecemento industrial.
En 1935 os irmáns da saga iniciaron en Mérida unha actividade de comercialización de carne en conserva que, durante a convulsa primeira metade do século XX, lles proporcionou contratos relevantes. Foron provedores, entre outros, do Exército sublevado durante a Guerra Civil e, posteriormente, chegaron a subministrar a forzas estranxeiras en conflito. Con eses beneficios promoveron a creación de varias industrias en Galicia, incluído o xermolo do que serían Zeltia en 1939 e Pescanova en 1960.
Da diversificación á industria farmacolóxica
Outro actor clave na saga foi José Fernández López, que xestionou negocios cárnicos e puxo en marcha empresas como La Corchera Extremeña SA. Ademais introduciu o cultivo do kiwi en España e participou na creación do que hoxe se coñece como Kiwi España SA, ampliando o negocio familiar cara á agroindustria. A súa traxectoria persoal e empresarial deixou unha numerosa descendencia que seguiu vinculada ao mundo da empresa.
Entre os seus fillos destacou José María, químico con formación no IESE, que en 1986 fundou PharmaMar e décadas despois a integrou con Zeltia, operación que levou o grupo a cotizar na bolsa en 2015. Durante a pandemia, PharmaMar desenvolveu un fármaco cuxa avaliación pola Axencia Europea do Medicamento rematou cun rexeitamento inicial e unha posible reapertura de análises por parte de instancias europeas. En paralelo, a figura pública de José María viuse salpicada pola súa aparición en listaxes relacionadas con vacinacións polémicas.
A outra rama empresarial máis visible no sector pesqueiro estivo encabezada por Manuel Fernández de Sousa, que se incorporou a Pescanova en 1977 e asumiu a dirección xeral ao ano seguinte. En 1980, con apenas 29 anos, accedeu á presidencia e protagonizou a internacionalización do grupo e a súa saída á bolsa en 1985. Baixo o seu mandato Pescanova converteuse nun referente global en produtos do mar e nun emblema empresarial galego.
Crecemento, rescates e movementos polémicos
A expansión non estivo exenta de tensións financeiras. En 1995 a Xunta de Galicia inxectou 42 millóns para aliviar problemas económicos do grupo, a cambio de salvagardar a marca como activo clave para a comunidade. Ese apoio público puxo de manifesto a dependencia dalgunhas empresas rexionais respecto de apoios institucionais en momentos de apretos económicos.
En 1996 produciuse unha reconfiguración accionarial que levou á saída de Manuel do consello e á separación entre irmáns, con intercambio de participacións que cambiaron o control do grupo. Máis adiante, un proxecto de piscifactoría que a Xunta rexeitou en 2005 pola súa ubicación nun espazo protexido trasladouse a Portugal en 2009 cun investimento anunciado de 140 millóns.
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.