Condenado por asasinato e na rúa: o debate sobre a liberdade provisional

Unha saída que xera desconcerto social

A xustiza española permite situacións que, a simple vista, poden resultar difíciles de comprender para a cidadanía. Unha delas é a liberdade provisional dunha persoa que xa foi declarada culpable dun delito grave, como o asasinato, mentres a sentenza non adquira firmeza. Esta circunstancia deuse recentemente na Coruña, en relación cun dos casos criminais máis seguidos dos últimos tempos na cidade herculina.

O individuo que proporcionou a arma branca empregada no homicidio de Yoel Quispe —ocorrido na madrugada do 24 de decembro de 2023— abandonou o centro penitenciario tras ser achado culpable polo tribunal do crime. A decisión, adoptada dentro do marco legal vixente, contempla que o agora en liberdade deberá comparecer de maneira periódica —os días 1 e 15 de cada mes— ante a autoridade xudicial correspondente. Esta medida cautelar substitutiva da prisión preventiva manterase ata que a resolución sexa definitiva, é dicir, cando se esgosten os recursos posibles nas instancias superiores.

O autor material e o cooperador necesario

O caso que nos ocupa presenta dúas figuras penais claramente diferenciadas. Por un lado, o home que asestou a puñalada mortal; por outro, o novo que lle entregou a arma homicida. Este último foi condenado como partícipe do homicidio, ao entender a Audiencia Provincial da Coruña que a súa intervención foi determinante para que o ataque se consumara, elevando a súa conduta ao rango de cooperación no delito de asasinato.

A distinción entre autoría material e colaboración é fundamental en dereito penal. Mentres o primeiro executa directamente a acción que causa a morte, o segundo facilita os medios para que aquela poida levarse a cabo. Ambos responden penalmente, pero a súa situación procesal e penitenciaria pode evolucionar de forma distinta, como sucedeu nesta ocasión.

Ata que punto o sistema de recursos penais protexe os dereitos dos condenados fronte á dor das vítimas?

Garantismo procesal e percepción cidadá

A posta en liberdade de alguén declarado culpable dun delito tan grave choca frontalmente coa percepción común sobre como debe administrarse a xustiza. Con todo, o ordenamento xurídico español parte do principio de presunción de inocencia e do dereito á tutela xudicial efectiva, o que implica que toda condena debe ser susceptible de recurso antes de considerarse firme.

Neste lapso temporal entre a sentenza de primeira instancia e a súa confirmación por tribunais superiores, o condenado teoricamente segue gozando de determinados dereitos procesais. A prisión provisional é unha medida excepcional e proporcional que debe xustificarse por riscos concretos: fuga, destrución de probas ou reincidencia. Se o tribunal considera que estes riscos poden mitigarse con comparecencias periódicas e outras restricións, a liberdade do procesado convértese nunha posibilidade real.

Este enfoque garantista, aínda que xuridicamente coherente, xera inevitablemente un debate social, especialmente en casos que conmocionan á opinión pública. A familia da vítima e os achegados ven prolongado o seu sufrimento durante os meses ou mesmo anos que poden transcorrer ata que a sentenza sexa firme e a pena comece a cumprirse efectivamente.

Un caso que marcou un fito na cidade

O crime de Yoel Quispe conmocionou profundamente á sociedade coruñesa. O suceso, perpetrado en plenas festas nadalicias, puxo de manifesto a fraxilidade da convivencia e a rapidez coa que un enfrontamento pode escalar ata traxedias irreparables cando se introducen armas brancas na ecuación.