Agader, a axencia que xestiona as políticas rurais da Xunta, poderá integrar no seu patrimonio un total de 797 parcelas que quedaron sen titular tras os procesos de concentración parcelaria. Tras unha década de localizacións, comunicacións e aluguéis temporais sen que aparecera o propietario, a lei permite agora que esas terras pasen definitivamente ao Banco de Terras para a súa xestión e posta en uso.
Como se chegou ata aquí: o trámite e os datos
A decisión responde a un mecanismo introducido pola reforma normativa impulsada en 2020, que entrou en vigor en maio de 2021, e que regula a recuperación e mobilización de terras agrarias en Galicia. Segundo fontes da propia axencia, as case oito centas fincas proceden de diferentes concentracións parcelarias realizadas en anos previos e que, co paso do tempo, quedaron «orfanas»: non só se descoñece o titular rexistral, senón que as notificacións da administración non obtiveron resposta e os contratos de aluguéis temporais caducaron sen reclamacións.
Durante a última década Agader e os técnicos municipais realizaron buscas nos rexistros, intentos de localización por edictos e ofreceron os terreos en aluguer para evitar que permanecesen baldíos. Cando esas actuacións resultaron infrutuosas, o réxime legal preve a integración dos bens no Banco de Terras —o instrumento público creado para facilitar o acceso á terra a novos agricultores e proxectos de interese rural— co fin de garantir o seu uso productivo ou a súa recuperación ambiental.
En algúns casos o descubrimento destas parcelas produciuse en municipios con procesos de concentración parcelaria moi visibles, como na zona de Cartelle (Ourense), onde a imaxe de terreos reorganizados contrasta hoxe coa ausencia de propietarios. A cifra de 797 supón unha mostra modesta fronte ao obxectivo inicial da lei, pero é a primeira remesa que chega con este procedemento tras anos de trámites.
Un marco legal pensado para mobilizar miles de fincas
Os redactores da Lei de Recuperación da Terra Agraria de Galicia plantearan metas ambiciosas: mobilizar ata 320.000 fincas de propietarios que non fan un uso real da terra. Esa cifra respondía a un diagnóstico extendido entre técnicos e asociacións agrarias sobre a elevada fragmentación e o abandono do territorio en Galicia, onde miles de parcelas pequenas e improductivas dificultan a viabilidade de explotacións familiares e a incorporación de relevo xeracional.
Hai décadas que a organización do solo en Galicia arrastra a herdanza dunha parcelación extrema e moitos procesos de concentración parcelaria intentaron corrixila. Non obstante, a existencia de parcelas sen titular claro —por defunciones sen sucesión rexistral, emigracións sen deixar herdeiros localizables ou discrepancias cadastrais— ven alimentando esa bolsa de «terras fantasmas» que o Executivo autonómico pretende poñer en circulación.
Tras a posta en marcha da lei, a integración no inventario do Banco de Terras esixe cumprir unha secuencia administrativa: busca extensiva do titular, posta en aluguer temporal para o seu aproveitamento inmediato e, se tras dez anos non aparece o reclamante, a incorporación patrimonial. Esa cláusula de dez anos ofrece unha ventá ampla para reclamacións, pero tamén dá seguridade xurídica á administración para planificar o uso futuro do solo.
Que usos están previstos e que impacto pode ter no rural galego
A incorporación destas 797 fincas abre varias posibilidades. A máis inmediata é a súa posta en renda a pequenos agricultores ou colectivos que queiran emprender proxectos agrarios, apoiando a entrada de xuvenís ao campo, unha prioridade das políticas rurais. Outra liña que manexan técnicos de Agader é a reforestación ordenada para reducir o risco de incendios en puntos concretos ou a creación de pastos que favorezan a gandería extensiva.
Desde asociacións agrarias se valora con cautela a medida: por unha banda aplauden que a terra se poña a producir; por outra recordan que a mera titularidade pública non garante por si soa a viabilidade de explotacións en zonas con escasa infraestrutura, servizos ou mercado. Fontes municipais recordan ademais que a coordinación coas concellos será clave para que a cesión ou alugueiro de fincas responda a proxectos reais e non quede nun catálogo de solos dispoñibles.
Non é a primeira vez que a mobilización de terras xera debates: existen casos noutras comunidades onde a reclamación tardía de herdeiros abriu litixios e, en ocasións, obrigou a desfacer adjudicacións. En Galicia, a aposta polo Banco de Terras persigue evitar esas incertidumes mediante procesos transparentes e un mapa público que permita priorizar usos conforme a estratexias comarcais.
As próximas semanas serán decisivas: a axencia ten que rexistrar formalmente as parcelas, elaborar o inventario por coordenadas e tipoloxía, e lanzar convocatorias para a asignación. Segundo fontes internas, a prioridade serán proxectos de cultivo e gandería de carácter local, con especial atención a iniciativas lideradas por persoas xuvenís e cooperativas que ofrezan continuidade ao uso da terra.
Para moitos municipios de Ourense e Lugo, provincias que concentran boa parte da Galicia baleirada, a chegada de solo productivo xestionado polo Banco de Terras pode traducirse en oportunidades para dinamizar economías locais. Con todo, a eficacia final dependerá da capacidade administrativa de Agader e da existencia de medidas complementarias: asesoramento técnico, acceso a financiamento e mellora de infraestruturas.
A integración destas fincas é só un paso nunha estratexia máis ampla. A falta de confirmación oficial sobre o calendario concreto de adjudicacións, o reto será transformar o patrimonio en proxectos estables que frenen o abandono e favorezan un relevo agrario real. Que as terras deixadas pola inercia do pasado atopen mans que volvan a traballalas é, en boa medida, a proba de lume dunha política que naceu con ambición e que agora ten que demostrar resultados palpables na paisaxe galega.
Información adiantada en exclusiva por La Voz de Galicia.
