O pulso competencial entre a Xunta e o Goberno central frena a transición enerxética en Galicia
O Tribunal Constitucional abre a porta a un debate xurídico que condicionará o futuro das renovábeis na comunidade galega
A tramitación do recurso presentado polo Goberno galego ante o Tribunal Constitucional contra o decreto estatal que establece as zonas de aceleración de renovábeis (ZAR) puido poñer sobre a mesa unha cuestión que trasciende o meramente administrativo: quen debe decidir onde e como se instalan os parques eólicos e solares en Galicia? A admisión a trámite do recurso, lonxe de ser un mero trámite procesal, abre un período de incertitude que afecta tanto aos promotores enerxéticos como aos municipios e veciños das comarcas onde estes proxectos pretenden implantarse.
Un conflito anunciado
A decisión do Constitucional de aceptar o recurso da Xunta non sorprende a aqueles que siguen de preto a evolución do sector enerxético en España. Dende que o Goberno central aprobou o decreto que define as ZAR como espazos prioritarios para a instalación de enerxías limpas, o Executivo galego mostrou a súa disconformidade cun modelo que considera excesivamente centralizado.
O núcleo do conflito reside na interpretación das competencias autonómicas en materia de ordenación do territorio. A Xunta sostén que o grao de detalle co que o decreto estatal define estas zonas deixa ás comunidades autónomas sen capacidade de decisión real sobre o seu propio solo. Para o Goberno galego, non se trata de opoñerse ao desenvolvemento das renovábeis, senón de garantir que Galicia poida planificar o seu modelo enerxético respectando as súas particularidades xeográficas, demográficas e paisaxísticas.
As consecuencias da parálise
Mentres o Constitucional estudia o fondo do asunto, o efecto inmediato da admisión do recurso é a paralización cautelar dos preceptos impugnados. Isto significa que, de momento, non se poderán aplicar en Galicia as vantaxes administrativas e de tramitación simplificada que o decreto previía para as ZAR.
A situación xera unha paradoxa: o mecanismo deseñado para acelerar a implantación de renovables acaba xerando un freo precisamente nunha das comunidades con maior potencial eólico e solar de España. Galicia, que conta cunha longa tradición na enerxía eólica e que viu como nos últimos anos se multiplicaban os proxectos fotovoltaicos, atópase agora nunha especie de limbo xurídico que dificulta a planificación a medio prazo.
Un debate que trascende o xurídico
Alén da cuestión competencial, o conflito entre a Xunta e o Goberno central reflicte un debate máis profundo sobre como debe articularse a transición enerxética nun país con realidades territoriais moi diversas. As zonas de aceleración de renovables non son un concepto menor: trátase de áreas onde se presume a idoneidade para a instalación de parques eólicos ou plantas solares, o que permite agilizar os trámites administrativos e reducir os prazos de autorización.
Con todo, a definición destas zonas non é un mero exercicio técnico. Detrás de cada área elixida hai implicacións ambientais, económicas e sociais que afectan aos municipios, propietarios de terreos e comunidades locais. A pregunta que subxace é se unha norma estatal pode determinar con tanto detalle onde deben ubicarse estas instalacións sen deixar marxe ás comunidades autónomas, que son as que mellor coñecen o seu territorio.
O papel de Galicia no mapa enerxético nacional
Galicia ocupa unha posición estratéxica no panorama enerxético español. Cunha potencia eólica instalada que a sitúa entre as primeiras comunidades autónomas, e un recurso solar que, aínda que menor que noutros rexións, experimentou un crecemento notable, a comunidade galega é un actor relevante na carreira cara á descarbonización.
Pero a particularidade…
