Un estudo da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), coa colaboración da Universidade de Castela-A Mancha e da Xunta de Galicia, analizou a resposta das comunidades de aves aos incendios forestais ocorridos durante os últimos 16 anos no Parque Natural Baixa Limia-Serra do Xurés. O traballo foi publicado na revista Fire.
O achado principal é que as comunidades de aves do Xurés recuperaron rapidamente a súa riqueza e abundancia tras os incendios, mentres que os primeiros anos posteriores ao fogo crearon condicións especialmente favorables para aves de matogueira e espazos abertos, moitas delas en declive e con elevado interese para a conservación.
A investigación desenvolveuse no marco do proxecto RESFIRE, no que participan equipos do CREAF e da Misión Biológica de Galicia (MBG-CSIC). Financiado polo Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, ten como obxectivo estudar os réximes de fogo nas paisaxes mediterráneas para reducir o risco de grandes incendios e favorecer a conservación da biodiversidade. O traballo foi realizado pola Misión Biológica de Galicia (grupo de Ecoloxía da Paisaxe) e pola USC (Departamento de Zooloxía, Xenética e Antropoloxía Física, Facultade de Bioloxía), coa colaboración de persoal da Universidade de Castela-A Mancha e da Consellaría do Mar.
«Nun contexto de cambio climático e abandono rural, no que aumenta o risco de grandes incendios forestais de elevada severidade, comprender como responde a biodiversidade ao fogo resulta cada vez máis importante. Con todo, os incendios forestais non afectan por igual a todas as especies nin todos os seus efectos sobre a biodiversidade son necesariamente negativos», explica Fernando García Fernández, do CSIC e primeiro autor do estudo.
Unha recuperación rápida e desigual
A metodoloxía combinou un rexistro de incendios de 16 anos con seis tempadas reprodutoras consecutivas de seguimento de aves, entre 2020 e 2025. En total rexistráronse 13.770 individuos de 67 especies nunha rede de 210 puntos de mostraxe distribuídos polo Parque Natural.
Os resultados amosan unha forte caída da abundancia e da riqueza de especies inmediatamente despois dos incendios. Ambas as métricas recupéranse rapidamente e acércanse ás rexistradas en zonas non queimadas despois de aproximadamente tres anos. Con todo, as respostas difiren entre tipos de aves: as especies asociadas a matogueiras e espazos abertos alcanzaron abundancias superiores ás observadas en zonas non queimadas, mentres que as especies forestais permaneceron por debaixo deses valores durante todo o período analizado.
«Que o número total de especies ou de aves se recupere rapidamente non significa que a comunidade volva ser a mesma. Despois do fogo unhas especies diminúen mentres outras atopan oportunidades que practicamente desapareceron das paisaxes actuais», sinala García Fernández.
O valor de conservación da comunidade de aves, calculado en función do grao de ameaza das especies a escala española e europea, alcanzou o seu máximo durante os primeiros anos tras o incendio e permaneceu por riba dos valores das zonas non queimadas durante todo o período poslume estudado, que chega ata os nove anos. Entre as especies favorecidas figuran a papuxa do mato, a pica campestre e o roqueiro rubio, moitas delas en importantes declives en toda Europa asociados á desaparición progresiva das paisaxes agrarias tradicionais. O abandono de pastos, prados e cultivos favorece o avance da vexetación leñosa e a homoxeneización da paisaxe, reducindo a dispoñibilidade dos hábitats abertos e de matogueira que estas aves necesitan.
