O palleiro baleiro: o campo galego encara o inverno sen forraxe

Cando cheguen as primeiras xeadas, as explotacións gandeiras galegas terán que botar man dunhas reservas que a natureza se empeñou en recortar. A campaña agrícola que agora chega ao seu fin deixa un escenario inédito: 164,1 millóns de euros en perdas de forraxe contabilizadas só ata agosto, segundo o cálculo que elaborou Unións Agrarias. É a materia prima que alimenta o vacún durante os meses fríos, e a súa carencia converte un problema climático nunha cuestión de supervivencia económica para miles de familias do rural.

O palleiro que non se encheu

O modelo gandeiro galego descansa sobre unha base sinxela e á vez fráxil: a autofinanciación alimentaria. O millo destinado a ensilado e as pradeiras de herba son o combustible dun sector que move a economía das comarcas interiores. Este exercicio, a falta de chuvias golpeou de forma simultánea a cantidade e a calidade desa produción, un dobre castigo que deixa moitas leiras con rendementos moi por debaixo do previsto.

O desglose da organización agraria debuxa o mapa do desastre. O millo forraxeiro encabeza a lista negra con 102 millóns en perdas. Seguenlle as pradeiras, literalmente calcinadas polo sol estival, con 34,8 millóns, e outros 27,3 millóns repartidos no resto de aproveitamentos forraxeiros. A provincia da Coruña concentra a maior parte do golpe, e dentro dela as comarcas de arraigada tradición gandeira —O Deza, Lalín, A Estrada— presentan índices de afección que o sindicato sitúa entre o 20 e o 40%. Desde unha cooperativa de Lalín resúmese a situación sen anestesia: trátase dunha campaña que moitos preferirían borrar da memoria.

Cando os récords deixan de ser nova

O contexto meteorolóxico explica a magnitude do dano. Os datos dispoñibles apuntan a unha secuencia de extremos sen parangón desde que Galicia comezou a rexistrar sistematicamente o seu clima en 1961, cun xuño que quedou ás portas do récord de calor das últimas seis décadas e media. A administración hidrolóxica, mentres tanto, tivo que estender a prealerta por seca a concas tan distintas como as do Miño, o Sil e o Cabe, un indicio de que o fenómeno non respecta fronteiras xeográficas nin comarcais.

Aquí convén unha reflexión: durante décadas, Galicia identificouse coa chuvia e o verde perpetuo. Esa autopercepción serviu, quizais, para desactivar a alerta sobre un risco que agora se manifesta con brutalidade. Cando os rexistros históricos se rompen con certa periodicidade, deixan de ser anécdotas e pasan a ser tendencia. E unha tendencia climática destas características esixe respostas estruturais, non só xestos de emerxencia.

Asegurar ou aguantar: a asignatura pendente

A Xunta reaccionou instando o sector a contratar seguros agrarios e recordando que mantén liñas de axudas capaces de cubrir ata o 75% do prezo das pólizas. A chamada é razoable: unha cobertura pública tan xenerosa reduce considerablemente o custo de protexerse fronte a anos como este. A pregunta incómoda é por que, aínda con ese apoio, boa parte do tecido produtivo segue operando ao descuberto. Desconfianza cara aos instrumentos de cobertura? Prioridade do gasto diario fronte á prevención a longo prazo? Complexidade burocrática?

O certo é que, cando chega un exercicio catastrófico, a diferenza entre un gandeiro asegurado e outro que non o está pode ser a diferenza entre resistir e abandonar. A prevención non devolve a colleita perdida, mais si evita que a seca arrastre tamén o patrimonio. Nun contexto de episodios extremos cada vez máis frecuentes, o seguro deixa de ser un gasto opcional para converterse nunha peza básica da viabilidade das explotacións.