O machismo que non descansa: exixen menos e agradecen máis

Chus Lago, Rosa Campos e Mercedes Renda (esquerda a dereita), no CIM de Pontevedra. / GUSTAVO SANTOS

No Centro de Información á Muller (CIM) de Pontevedra non se fala da violencia machista en abstracto. Fálase do que chega cada día á consulta: mulleres que tardan anos en pedir axuda, menores convertidos en instrumento de castigo, pensións que non se pagan, procesos xudiciais que desgastan e unha presión constante que non sempre deixa marca física, pero si unha profunda erosión emocional.

Con motivo do 8M, Día Internacional da Muller, Rosa Campos, directora do centro; Mercedes Renda Melón, axente de Igualdade, e Chus Lago Barreiro, asesora xurídica, poñen voz a unha realidade que, lonxe de remitir, se transforma e se rearma.

Saturación e dificultades na atención

A primeira sinal de alarma está na propia carga asistencial. «Non damos abasto», resume Rosa Campos.

O CIM atende case en exclusiva a vítimas de violencia de xénero e a saturación xa afecta á capacidade de resposta, sobre todo na atención psicolóxica.

«Aquí hai que atender no momento», advirte a directora. Non é unha frase feita.

Na violencia machista, un atraso pode significar perder a unha muller que por fin se decidira a dar o paso. Pode volver co maltratador, pode dubidar, pode sentirse culpábel ou pode convencerse de que o seu caso «non era para tanto».

As trampas do maltrato e o machismo cotián

As traballadoras do CIM resúmoan con dureza: «O problema é a violencia que nin as propias vítimas ven que iso é violencia o que están vivindo. Son crises, son problemas, hai que aguantar, vai haber outra oportunidade…».

Nesa lóxica instálase un aprendizaxe perverso: elas aprenden a conterse, a acougar, a minimizar para evitar que a situación empeore; eles, en cambio, aprenden que sempre haberá outra oportunidade, que ao final serán perdoados, tal e como resume Mercedes Renda.

Existe un machismo cotián que non se limita ao golpe ou á agresión visible. Hai violencia psicolóxica, económica, vicaria e xudicial.

A violencia psicolóxica abarca todo; é a que vai illando á muller, reducindo a súa autonomía, dificultando que tome decisións, afastándoa das amizades, dos apoios e da súa propia capacidade para interpretar o que lle ocorre.

Violencia tras a ruptura e desigualdade estrutural

Un dos escenarios máis duros aparece cando hai fillos polo medio. Moitas veces, explican as profesionais do CIM, a violencia continúa tras a ruptura e exprésase a través das visitas, das custodias ou do incumprimento deliberado de acordos.

«Moitos o que queren é fastidiala a ela». Non se trata de exercer a paternidade, senón de prolongar o control: chegar tarde, non aparecer, alterar rutinas, incumprir horarios, xerar conflito e angustia arredor dos menores.

Nese punto, sinalan tamén un sesgo estrutural que segue protexendo aos homes. «Vivimos nun sistema patriarcal que fai que eles parten con vantaxe. A eles véselles esixir menos e agradécelles máis», denuncia Mercedes Renda.

É unha idea igual de demoledora: «Para ser un bo pai o único que tes que querer é ter visitas». Frente á esixencia total que recae sobre as nais, a moitos homes lles abonda coa apariencia de implicación para recibir recoñecemento social e incluso respaldo institucional.

As traballadoras do CIM de Pontevedra. / Gustavo Santos

Violencia económica, perfís e prevención

A violencia económica é outra das formas de maltrato que o centro detecta de xeito constante. Son aqueles ho