O prezo dunha dose: cando a síndrome de abstinencia dita a axenda delitiva

Unha economía perversa: teléfonos móbiles por unhas décimas de po

O troco regresou ás rúas de Ourense, aínda que non na forma que imaxinarían os teóricos da economía colaborativa. Na intrahistoria urbana da cidade, un smartphone de última xeración pode cambiar de mans por unha cantidade ínfima de cocaína, apenas o que os consumidores chaman un «pico». A desvalorización é brutal: un aparello que no mercado custa máis de mil euros intercámbiase por unha substancia que proporcionará uns minutos de efusión química. Esta anomalía, que podería parecer un episodio illado, responde a un patrón que as Forzas e Corpos de Seguridade e os xulgados coñecen demasiado ben.

Detrás destes intercambios non hai redes criminais sofisticadas nin receptadores con infraestrutura empresarial. Hai, simplemente, a urxencia fisiolóxica de quen necesita calmar o mono. E esa urxencia, opina calquera experto en adicións, é o peor conselleiro para planificar calquera acción, lícita ou ilícita.

O circuito da reiteración: sempre os mesmos rostros

Quen segue de preto a actividade nas salas de vista da provincia confírmao sen ambaxes: a rotación de acusados por este tipo de delitos é practicamente inexistente. Son os mesmos nomes, as mesmas caras, os mesmos expedientes. A reincidencia convértese na única constante real do sistema. Un circuito vicioso no que a prisión e as multas non parecen funcionar como elemento disuasorio, simplemente porque o motor que impulsa a conduta delitiva non responde á lóxica do cálculo custo-beneficio.

A fase de execución penal péchase a miúdo con acordos de conformidade. O procesado admite os feitos, asume a condena e, en moitos casos, sae á rúa coa sensación de que non lle quedaba outro remedio. Non hai arrepentimento teatral nin propósito de emenda formulado para a galería. Hai resignación. Unha aceptación de que a guerra particular contra a substancia está perdida e de que cada batalla se librou coas armas da rendición.

A verdadeira pregunta non é por que roubou, senón que ferramenta terapéutica fallou para que o roubo se convertese na única resposta posible.

Forzar portas como síntoma clínico

O modus operandi destes delincuentes carece da parafernalia que o cine asociou ao crime profesional. Non hai casings, nin vixilancia previa do obxectivo, nin horarios meticulosamente estudados. O acceso a establecementos ou vehículos execútase á forza, con escaso disimulo e nula planificación. Por que alguén arrisca a súa liberdade por un botín que se converterá nunha dose efémera? A resposta hai que buscala na síndrome de abstinencia, ese estado de necesidade extrema que anula calquera atisbo de prudencia.

O corpo pide a substancia e a mente obedece. Nese estado, a noción do risco desaparece. A persoa que forza unha porta non está a avaliar as consecuencias penais; está a intentar silenciar un malestar físico e psicolóxico que, segundo os tratados de toxicoloxía, pode chegar a ser insoportable. A conduta delitiva convértese así nun síntoma clínico máis que nunha expresión de maldade ou depravación moral.

O fracaso da resposta punitiva tradicional

Se a causa última é a adición, por que seguimos a responder co Código Penal como única ferramenta? É a pregunta que sobrevoa as salas dos xulgados ourensanos. O sistema xudicial está deseñado para castigar condutas, non para tratar enfermidades. E cando o delincuente é, ante todo, un enfermo crónico en fase de recaída, o castigo se converte nun parche inútil.