O tren da desidia: Ourense como vertedeiro ferroviario

A historia recente do ferrocarril en Galicia ten un capítulo escuro que rara vez ocupa os titulares cando se fala de modernización e novas infraestruturas. Mentres as administracións celebran a chegada de corredores de alta velocidade ou a posta en marcha de novos servizos, a realidade que se observa nas instalacións herdadas debulla un panorama moi distinto. Na provincia de Ourense, as vías, estacións e terreos adxacentes convertéronse nun espazo de acumulación de residuos, chatarra e vexetación incontrolada, un fenómeno que contrasta de forma clamorosa coa imaxe de modernidade que proxectan as empresas públicas do sector.

A paradoxía dos selos verdes

Resulta cando menos chamativo comprobar como os principais operadores ferroviarios do país contan con acreditacións ambientais que, sobre o papel, os comprometen coa protección do contorno. A posesión de certificacións de xestión ambiental, como a norma ISO 14001, implica teoricamente un compromiso firme coa prevención da contaminación e o coidado dos ecosistemas en todas as áreas de influencia da súa actividade. Con todo, a inspección visual de múltiples enclaves ourensáns revela unha fenda insalvable entre a documentación técnica e a práctica cotiá.

Os vagóns inutilizados, os automotores abandonados á súa sorte e a proliferación de maleza en instalacións sen mantemento non son só un problema estético. Representan unha contradición flagrante cos principios de sostibilidade que estas organizacións publicitan nas súas memorias de responsabilidade social corporativa. De que serve ostentar un distintivo de excelencia ambiental se as instalacións se transforman en depósitos de materiais obsoletos sen ningún tipo de xestión axeitada?

Un historial de medio século de agravios

O que a primeira vista podería parecer un abandono recente ou consecuencia de recortes orzamentarios ten, en realidade, raíces moito máis profundas. A provincia leva décadas soportando externalidades negativas derivadas do transporte ferroviario. Xa hai cincuenta anos, a prensa local facíase eco de episodios de contaminación alarmantes, como os vertidos de residuos procedentes das locomotoras que manchaban as augas do río Miño cunha capa visible de aceites e combustibles.

Aqueles episodios, que ocorrían con total impunidade baixo unha lexislación moito máis permisiva ca a actual, demostraban unha dinámica de desentendemento cara ao impacto ecolóxico na rexión. O verdadeiramente preocupante é que, a pesar da evolución normativa e a creación de figuras de protección ambiental moito máis estritas, a paisaxe ferroviaria ourensá non experimentou unha mellora substancial. A forma de neglixencia mutou: dos vertidos directos aos cauces pasouse ao abandono de infraestruturas e ao acúmulo de desfeitos sólidos.

A segregación de 2005 e as súas consecuencias

O sector experimentou un cambio estrutural fundamental hai dúas décadas coa división da antiga compañía estatal en dúas entidades diferenciadas. Por un lado, o xestor das infraestruturas, encargado do mantemento de vías e estacións; por outro, o operador de servizos, responsable do material rodante. Esta reorganización, que en teoría debía optimizar recursos e responsabilidades, parece ter xerado unha zona de ninguén no que respecta á limpeza e o coidado do contorno.