Felipe VI admitiu este luns en Madrid que na conquista de América cometeron numerosos excesos e abusos. As declaracións producíronse durante unha visita non oficial á exposición «La mitad del mundo. La mujer en el México indígena» no Museo Arqueológico Nacional, que se celebra ata o 22 de marzo. O rei situou esas accións no seu contexto histórico, pero subliñou que, vistos cos valores actuais, non poden xerar orgullo. A Casa Real difundiu fragmentos da visita a través dos seus canles nas redes sociais.
O monarca realizou o percorrido acompañado polo embaixador de México en España, Quirino Ordaz Coppel, e autoridades do museo. A mostra, organizada por institucións mexicanas e españolas, aborda o papel e a vida das mulleres indíxenas desde épocas prehispánicas. Felipe VI aproveitou a ocasión para reflexionar sobre a necesidade de coñecer o pasado con rigor e, á vez, extraer leccións éticas.
O ton das súas palabras combinou o recoñecemento de feitos lamentables co chamamento a evitar unha lectura anacrónica que impida a análise histórica. Insistiu en que algúns episodios da colonización, cando se examinan cos criterios morais actuais, resultan reprobables. Non obstante, defendeu a conveniencia de situalos no seu «xusto contexto» para comprendelos mellor.
Recoñecemento e matices
Na súa intervención, o rei puntualizou que houbo intentos lexislativos e normativos —como as chamadas Leis de Índias— orientados á protección dos indíxenas, aínda que recoñeceu que eses instrumentos non sempre se cumpriron na práctica. Sinalou que, a pesar dos marcos legais e das directrices da Coroa, a realidade cotiá mostrou que moitos deses principios quedaron en letra morta. Esta combinación de normas e vulneracións foi, segundo el, parte da complexidade histórica do período.
«Non poden facernos sentirnos orgullosos» dixo Felipe VI ao referirse a certos feitos cando se aplican os criterios e os valores de hoxe en día.
O rei advertiu ademais contra unha lectura exclusivamente moralista do pasado: defendeu un análise obxectiva e documentada que permita, á vez, condenar os abusos e entender as circunstancias que os propiciaron. Ao seu xuízo, ese enfoque facilita «sacar leccións» e valorar o alcance do coñecemento mutuo entre culturas. A postura busca equilibrar memoria crítica e contextualización académica.
«Hai moito abuso», afirmou o monarca ao resumir a experiencia da conquista.
Mostra e diplomacia cultural
A mostra, impulsada polo Ministerio de Asuntos Exteriores e pola Secretaría de Cultura de México, conta coa colaboración do Ministerio de Cultura de España, o Instituto Cervantes e a Secretaría General Iberoamericana (SEGIB). A través de pezas arqueolóxicas e paneis explicativos, a mostra profundiza na vida social das mulleres indíxenas e nas transformacións que experimentaron tras o contacto con Europa. O seu carácter cultural reforza os lazos entre ambos países e abre espazos de diálogo sobre o pasado común.
A Casa Real compartiu imaxes e fragmentos da visita nos seus canles oficiais, aínda que non se rexistraron comunicados públicos adicionais ás palabras do rei. Tampouco houbo reaccións oficiais inmediatas desde a representación mexicana máis aló da presenza do embaixador no acto. O xesto de asistir á mostra enmárcase nunha axenda de actos culturais que buscan promover a cooperación hispano-mexicana.
As palabras de Felipe VI encaixan no debate actual sobre memoria, responsabilidade histórica e a forma na que as sociedades contemporáneas interpretan episodios controvertidos do pasado. O seu recoñecemento dos abusos, acompañado da petición de contextualización, engade un matiz ás conversas públicas sobre a colonización e a herdanza cultural entre España e América.
A exposición permanecerá aberta ata o 22 de marzo e ofrece, segundo os seus organizadores, materiais para repensar a presenza feminina nas sociedades indíxenas e as consecuencias do encontro entre mundos. As declaracións do rei reactivaron a discusión sobre como equilibrar o recoñecemento dos agravios históricos e a análise rigorosa desde a historiografía contemporánea.
