A comunidade galega volve a mirar con preocupación cara o interior de Ourense. Un incendio forestal declarado este fin de semana no municipio de Boborás levou á Xunta a activar o nivel 2 do Plan de Emergencia por Incendios Forestais (Plifoga). As chamas, que comezaron a noite do sábado, xa devoraron preto de 200 hectáreas de monte e obrigan a redobrar os esforzos dos equipos de extinción ante a ameaza que se cierne sobre varios núcleos de poboación próximos.
Un raio como desencadeante nun terreo de difícil acceso
Segundo as informacións facilitadas polas autoridades, a orixe do lume sitúase nunha zona elevada do monte, onde unha tormenta eléctrica provocou a ignición. A caída dun raio nunha zona de orografía especialmente complicada complicou desde o primeiro momento as labores de extinción. O acceso para os vehículos terrestres é prácticamente imposible en amplas franxas do perímetro, o que obrigou a priorizar o uso de medios aéreos para conter o avance das chamas.
A parroquia de Moreiras, e en concreto a zona comprendida entre os lugares de O Gabián e Vecoña, concentra o foco activo. As chamas, que se reactivaron con forza durante a madrugada do domingo, foron gañando terreo a medida que o día avanzaba, impulsadas polas altas temperaturas e a baixa humidade relativa do ambiente. Os técnicos de Medio Rural traballan coa hipótese de que o lume podería ter quedado latente baixo a superficie durante horas antes de propagarse, un fenómeno habitual en solos con abundante materia orgánica seca.
A achegamento das chamas ao núcleo de Vecoña foi o factor determinante para elevar o nivel de emerxencia á categoría 2, que implica a mobilización de todos os recursos dispoñibles e a coordinación coa Unidade Militar de Emergencias (UME) se fose necesario. Ata o momento, non foi necesario evacuar vivendas, pero a evolución do incendio vese minuto a minuto.
Medios aéreos e terrestres: unha batalla contrarreloxo
A Xunta despregou un importante dispositivo na zona. Varios helicópteros e avións de carga en terra realizan descargas continuas de auga sobre as cabezas do lume, mentres que as brigadas helitransportadas e os equipos de extinción terrestre intentan abrir cortafuegos e protexer os puntos máis vulnerables. A estratexia actual céntrase en frear o avance cara ao leste, onde se concentran varias aldeas e explotacións agroforestais.
“As condicións meteorolóxicas das próximas horas serán clave. Agárdase que o vento role e podería empurrar as chamas cara a novas zonas. Traballamos con todas as precaucións para evitar que o lume alcance áreas habitadas”, sinalaron fontes do operativo de extinción.
O incendio de Boborás non é un caso aislado no contexto galego. Esta primavera, a comunidade rexistrou un número elevado de conatos e fogos forestais, moitos deles orixinados por raios durante as tormentas secas que azotan o interior. A combinación dun inverno escaso en precipitacións e unhas temperaturas primaverais por encima da media deixou o monte nun estado de secura que favorece a propagación rápida de calquera foco.
O factor humano e o cambio climático no punto de mira
Máis aló da causa concreta deste incendio, o debate sobre a xestión do territorio e a prevención volve a cobrar relevancia. En Galicia, a superficie forestal ocupa preto do 70 % do territorio, e gran parte dela atópase nun estado de abandono progresivo. A falta de limpeza dos montes, o envellecemento da poboación rural e a diminución da actividade ganadeira e agrícola tradicional multiplicaron a biomasa dispoñible como combustible.
Os expertos levan anos advertindo de que o cambio climático está alterando os patróns dos incendios no noroeste peninsular. A frecuencia de tormentas secas con aparato eléctrico pero sen precipitacións significativas vai en aumento, e os fogos provocados por raios representan xa unha parte importante dos sinistros que se rexistran cada ano. Á diferenza dos incendios intencionados, estes son imprevisibles e xorden en lugares de difícil acceso, o que eleva o custo e a complexidade da extinción.
No que vai de ano, a Consellería do Medio Rural activou o nivel 2 en varias ocasións, a maioría na provincia de Ourense. A orografía montañosa e a dispersión dos núcleos de poboación fan desta comarca unha das máis vulnerábeis de Europa fronte aos incendios forestais. Cada verán, miles de hectáreas de monte arden en Galicia, e a sensación de impotencia entre os veciños repítese con cada novo foco.
Leccións pendentes: prevención e planificación territorial
Mentres os equipos de extinción loitan por controlar o incendio de Boborás, xorden de novo as preguntas sobre que medidas estruturais son necesarias para reducir o risco. A creación de áreas de cortalumes, o fomento do pastoreo controlado e a reordenación das plantacións forestais son algunhas das solucións que os técnicos levan anos propondo, pero que apenas avanzan por falta de investimento e de vontade política.
A coordinación entre administracións tamén se revela como un punto crítico. Neste último incendio, a activación do nivel 2 permite unha maior axilidade na toma de decisións e a incorporación de recursos doutras provincias, pero a rapidez na primeira intervención segue sendo a mellor ferramenta para evitar que un conato se converta nun gran incendio. En Boborás, o feito de que o raio caera nunha zona de difícil acceso durante a noite retrasou a actuación inicial, o que permitiu que as chamas se consolidaran.
“Non podemos evitar que caian raios, pero si podemos preparar o territorio para que, cando ocorran, o impacto sexa menor. Isto pasa por unha xestión activa do monte, con desbroces periódicos e unha rede de pistas forestais que permitan chegar a calquera punto en menos dunha hora”, explican desde unha asociación de técnicos forestais.
Un futuro incerto para o monte galego
O incendio de Boborás é un recordatorio de que a ameaza dos incendios forestais non se limita ao verán. As condicións climáticas actuais alargan a temporada de risco e a estenden a meses que antes se consideraban seguros. A comunidade galega, coa súa rica biodiversidade e a súa dependencia do sector forestal, enfróntase a un desafío que require unha resposta integral e a longo prazo.
Mentres tanto, os veciños de Vecoña e as parroquias colindantes permanecen en vilo, seguindo atentamente a evolución das chamas. A solidariedade manifestase na cesión de tractores e equipos para axudar aos bombeiros, na preparación de avituallamento para os equipos desplegados e na tensa espera de que o vento non cambie de dirección.
A xornada deste domingo será decisiva para determinar se o lume pode ser controlado ou se, polo contrario, as hectáreas queimadas seguirán aumentando. As autoridades solicitaron prudencia á poboación e a máxima colaboración para evitar calquera nova ignición. Nun contexto de emerxencia climática, cada incendio é unha chamada de atención que non podemos permitirnos ignorar.
A conclusión é amarga pero inevitable: mentres non se invista de forma decidida na prevención e nun modelo de xestión forestal sostible, Galicia seguirá vendo arder o seu patrimonio natural ano tras ano. O incendio de Boborás é só o último capítulo dunha historia que se repite cunha frecuencia alarmante, e que esixe respostas que van moito máis aló da extinción.
Con información de La Voz de Galicia
