**O paradoxo da auga en Galicia: chove máis que nunca, pero os encoros non reteñen. A combinación de solo granítico, presas de escasa capacidade e fugas crónicas nas redes de abastecemento converte cada gota nun ben escaso cando chega a calor.**
Poucas veces unha comunidade con fama de chuviosa mirara ao ceo con tanta preocupación. Galicia rexistrou un dos invernos máis húmidos da última década, con episodios de precipitacións torrenciais que deixaron ríos desbordados e campos asolagados. Con todo, a imaxe do encoro de As Forcadas, no norte da provincia da Coruña, captada o pasado venres, mostraba unha realidade ben distinta: a terra gretada e as orelas retiradas a decenas de metros da auga. A pregunta salta á vista: como é posible que, tras meses de choiva, siga habendo seca?
A resposta non é sinxela, pero os expertos téñena clara. Non se trata só de canto chove, senón de como chove e de que infraestrutura existe para reter esa auga. E aí está a clave: o solo granítico que domina boa parte do territorio galego actúa como un escorredoiro natural. A auga esvara sen penetrar, discorre pola superficie e acaba no mar en cuestión de días. As choivas torrenciais, cada vez máis frecuentes, agravan o problema: o terreo non pode absorber semellante volume en tan pouco tempo.
### Un cambio de patrón que ninguén esperaba
Cómpre lembrar que o refraneiro popular sempre vinculou a Galicia coa choiva fina e persistente. Ese «orballo» que empapa pouco a pouco e que, en teoría, garante reservas constantes durante todo o ano. Pero os datos dos últimos exercicios debuxan un panorama moi diferente. As estatísticas recollidas polo organismo público encargado da xestión hidrolóxica apuntan a unha tendencia «estatisticamente significativa» cara a un réxime de precipitacións máis irregular e concentrado.
O certo é que os episodios de choiva extrema multiplicáronse. Tormentas que descargan en horas o que antes caía en semanas. O problema é dobre: por unha banda, a auga non ten tempo de infiltrarse no terreo; por outra, as presas galegas, deseñadas na súa maioría hai décadas, non están pensadas para xestionar picos de caudal tan violentos. Vense obrigadas a desencorar con rapidez para evitar riscos de inundación augas abaixo, e esa auga que se solta é auga que xa non se poderá aproveitar no verán.
Non é menor o dato da capacidade dos encoros galegos. Fronte aos grandes pantanos doutras comunidades, as presas da comunidade presentan unha capacidade de almacenamento comparativamente reducida. As Forcadas, que abastece a comarca de Ferrolterra, é un exemplo paradigmático: cando chega o estiaxe, as súas reservas esgótanse en semanas se non houbo unha xestión moi coidadosa durante o inverno.
### Fugas que levan a auga polo camiño
Pero hai outro factor que agrava a ecuación e do que se fala menos. As redes de abastecemento galegas presentan unhas perdas considerables. A auga que se escapa por tubaxes en mal estado, conexións deficientes ou infraestruturas envellecidas é auga que nunca chega aos fogares nin aos campos. Nalgúns concellos, as fugas representan unha porcentaxe alarmante do total distribuído. Demasiado tempo sen un investimento decidido en renovar esas redes.
A combinación de ambos os factores resulta demoledora: chove moito pero retense pouco, e do pouco que se retén, unha parte significativa pérdese antes de chegar á billa. Os concellos máis pequenos, con orzamentos axustados, son os que máis sofren esta situación. Non poden afrontar obras de mellora das súas captacións nin modernizar as súas canalizacións, e dependen de axudas autonómicas e estatais que tardan en chegar ou que resultan insuficientes.
A ninguén se lle escapa que a situación require unha reflexión profunda sobre o modelo de xestión da auga en Galicia. Non abonda con esperar a que o ceo sexa xeneroso
