Ansiedade na adolescencia: por que xorde e como detectala

A adolescencia é a etapa na que con máis frecuencia aparece a ansiedade entre os mozos, segundo especialistas e observacións clínicas, e prodúcese pola converxencia de cambios biolóxicos, presións sociais e escolares, e transformacións familiares. O fenómeno constatouse nos últimos anos, e cobrou aínda máis visibilidade tras a pandemia, cando aumentaron os síntomas emocionais na poboación infantil e xuvenil. En Galicia, coma no resto de España, pediatras e psicólogos alertan de que, se se mantén de forma intensa, a ansiedade deixa de ser unha reacción adaptativa e pasa a interferir na vida diaria.

O proceso biolóxico é determinante: o cerebro adolescente segue en desenvolvemento e as áreas responsables da activación emocional adoitan madurar antes que as que regulan os impulsos e a avaliación dos riscos. Esa descompensación explica por que preocupacións que a un adulto lle parecen manexables para un mozo se senten como ameazas inmediatas. A intensidade da experiencia é real e non responde a unha exageración; os circuítos emocionais responden con maior rapidez e a capacidade de poñer distancia ou relativizar chega máis tarde.

Ao papel da bioloxía súmanse factores do contorno que amplifican a inquietude. O rendemento académico adquiere maior peso durante a adolescencia e moitas decisións semellan marcar o futuro, o que eleva a tensión. As redes sociais actúan como amplificador: a exposición constante a imaxes e mensaxes sobre o éxito alleo favorece a comparación permanente e reforza a sensación de déficit persoal cando os resultados propios non coinciden co que o adolescente percibe como norma.

As familias e o estilo educativo tamén inflúen de xeito significativo. Fogares con conflitos, expectativas moi esixentes ou, no extremo contrario, falta de estrutura, poden contribuír a que a ansiedade se manteña no tempo. Os síntomas varían: algúns mozos presentan malestares físicos como dores abdominais, tensión muscular ou problemas para conciliar o sono; outros amosan irritabilidade, illamento ou un perfeccionismo que roza a parálise por medo a non estar á altura.

A evitación é unha resposta frecuente: fronte á angustia, moitos adolescentes optan por pospoñer ou abandonar aquilo que lles xera estrés, o que alivia momentaneamente pero agrava a situación a medio prazo. Ese patrón contribúe a unha perda de autoestima e á construción dunha narrativa persoal negativa que pode condicionar eleccións académicas e sociais. Se a ansiedade se cronifica sen intervención, o impacto na vida cotiá e no desenvolvemento de habilidades para afrontar retos pode ser notable.

O papel dos adultos —pais, docentes e profesionais sanitarios— resulta clave para frear este ciclo. Unha comunicación aberta e non acusatoria, límites claros e apoio para xestionar expectativas axudan a conter a ansiedade. Desde a práctica clínica, aconséllase observar cambios persistentes no ánimo, no sono ou no rendemento; cando a preocupación interfire na capacidade de funcionar no día a día, é recomendable consultar con pediatras ou servizos de saúde mental.

Informes e estudos publicados tras a pandemia constatan un incremento da tristeza, da ansiedade e do medo entre a poboación infantil e adolescente, o que puxo en primeiro plano a necesidade de recursos preventivos e de atención temperá. Programas escolares de educación emocional, formación para familias e accesibilidade a servizos psicolóxicos son medidas que especialistas e sociedades científicas consideran necesarias para mitigar o problema antes de que se faga crónico.

A detección temperá e a resposta situada no contorno próximo seguen a ser as mellores ferramentas para que a ansiedade non marque o tránsito á vida adulta. Se ben en moitos casos a ansiedade cumpre unha función adaptativa ao preparar o organismo para desafíos,