A vespa velutina conquista o litoral galego: o interior respira mentres a costa se adapta
A expansión da especie invasora revela un cambio de patrón que obriga a repensar as estratexías de control nas provincias atlánticas
A presenza da vespa velutina en Galicia experimentou unha transformación silenciosa pero significativa nos últimos anos. Mentres que no imaxinario colectivo esta especie invasora se asociaba tradicionalmente coas zonas rurais do interior, os datos máis recentes apuntan a un desprazamento progresivo cara ao litoral, onde as condicións climáticas e a dispoñibilidade de recursos parecen favorecer o seu asentamento definitivo.
Un fenómeno que non entende de fronteiras administrativas
As cifras oficiais de retirada de ninhos durante o primeiro semestre do ano debuxan un mapa desigual no territorio galego. Mentres que as provincias da Coruña e Pontevedra concentran a maior parte das intervencións, con cifras que superan amplamente o milleiro de ninhos eliminados, en Lugo e Ourense a actividade é notablemente menor, con apenas centos de retiradas no mesmo período.
Esta distribución non responde unicamente a unha maior densidade de poboación na fachada atlántica, senón que reflicte un cambio nos hábitos da especie. As zonas costeiras, con temperaturas máis suaves durante o inverno e unha maior dispoñibilidade de alimento durante todo o ano, converteronse nun hábitat especialmente propicio para a proliferación desta vespa orixinal do sueste asiático.
A adaptación como estratexia de supervivencia
Os apicultores galegos, que foron os primeiros en sufrir as consecuencias desta praga, observan con preocupación como a especie conseguiu adaptarse a entornos que inicialmente se consideraban pouco favorables para o seu desenvolvemento. As estruturas urbanas e as infraestruturas de transporte, como as pontes ferroviarias ou os pasos elevados, convertecéronse en lugares habituais para a construción de ninhos secundarios.
En localidades costeiras como Burela ou Cervo, a presenza destes insectos normalizouse ata o punto de que os veciños conviven con ninhos visibles en espazos públicos durante semanas antes de que se proceda á súa retirada. A dificultade de acceso a algúns destes lugares complica as labores de eliminación e obriga a priorizar as intervencións en función do risco que representan para a poboación.
Estratexias de control: entre a necesidade e a resignación
A Xunta de Galicia, a través do servizo de atención de avisos e da empresa pública Seaga, mantén un protocolo de actuación que, con todo, recoñece as súas propias limitacións. Non todos os ninhos poden ser retirados, especialmente aqueles que se atopan en localizacións de difícil acceso ou que non supoñen un perigo inmediato para as persoas.
Esta situación levou as administracións locais a implementar as súas propias medidas de control, como a distribución de atractivos entre os apicultores ou a instalación de trampas para a captura de raíñas durante a primavera. En Cervo, estas iniciativas levan case unha década aplicándose, con resultados que os propios responsables califican de moderados. A erradicación total séntese, a estas alturas, un obxectivo inalcanzábel.
O papel clave dos apicultores na detección precoz
A Asociación Galega de Apicultura, que representa aos profesionais do sector, insiste na importancia da captura selectiva de raíñas fundadoras como método preventivo. Esta técnica, que debe aplicarse nos meses previos ao verán, permite reducir significativamente o número de colonias que se establecen durante a temporada estival.
Con todo, os propios apicultores recoñecen que a efectividade destas medidas depende en gran medida da coordinación entre administracións, profesionais e cidadáns. A detección temprana dos ninhos segue sendo o factor máis determinante para evitar que as colonias alcancen un tamaño que faga inviable a súa eliminación.
Un problema estrutural que require solucións a longo prazo
A consolidación da avespa velutina no litoral galego non é un fenómeno puntual, senón que responde a un proceso de adaptación que se foi xestando durante anos. As condicións climáticas da costa, con invernos máis suaves e unha maior humidade ambiental, ofrecen a esta especie un entorno máis favorable que o interior, onde as temperaturas extremas do verán e do inverno limitan a súa expansión.
Os expertos señalan que, a medio prazo, a presenza desta especie invasora nas zonas costeiras seguirá aumentando, o que obrigará ás administracións a reforzar os recursos destinados ao seu control. O investimento en investigación para desenvolver métodos de control biolóxico máis efectivos e a sensibilización da poboación para que colabore na detección temprana son dúas das liñas de traballo que se consideran prioritarias.
Conclusión: conviver co inevitábel
A experiencia acumulada nos últimos anos demostra que a erradicación completa da vespa velutina en Galicia é unha quimera. A especie chegou para quedar, e o desafío agora consiste en aprender a conviver con ela minimizando o seu impacto sobre a saúde pública, a actividade apícola e o equilibrio dos ecosistemas.
O desprazamento da praga cara á costa non fai máis que confirmar a capacidade de adaptación desta especie invasora, que atopa no litoral galego un entorno especialmente favorable para o seu desenvolvemento. A resposta institucional e cidadá deberá estar á altura deste desafío, combinando a prevención, a vixilancia e a actuación rápida como ferramentas fundamentais para manter á distancia unha ameaza que, aínda que xa non sorprende, segue sendo motivo de preocupación.
