A azotea coruñesa que foi observatorio do eclipse de 1905 segue desafiando o tempo

Un século despois de que Galicia contivese o folgo para presenciar un dos fenómenos astronómicos máis impactantes do século XX, a azotea desde a que se viviu aquel momento histórico segue en pé. Segundo adiantou La Voz de Galicia, a estación meteorolóxica do IES Eusebio da Guarda, na Coruña, foi o punto nevrálgico desde o que científicos e curiosos seguiron o eclipse total de sol do 30 de agosto de 1905. Aquela mañá, a cidade herculina converteuse no epicentro da astronomía nacional.

Non é menor o dato: o eclipse de 1905 foi total nunha franxa que cruzaba o Atlántico e entraba na Península pola costa galega. A Coruña, pola súa situación xeográfica, ofrecía as mellores condicións de observación. E foi precisamente desde a azotea do instituto, daquela coñecido como Colexio da Asociación do Ensino Católico, onde un grupo de astrónomos, profesores e cidadáns seguiron o momento exacto en que o día se fixo noite.

Un minuto e catorce segundos de escuridade total

Os rexistros da época, conservados nos arquivos do centro educativo, describen con precisión cirúrxica o instante cumio do eclipse. Ás 12 horas, 58 minutos e 45 segundos comezou a totalidade, que se prolongou durante un minuto e catorce segundos. A pesar de que algunhas nubes se proxectaron sobre o disco solar, os asistentes puideron admirar a coroa solar en todo o seu esplendor. A cifra fala por si soa: un minuto escaso de escuridade plena que, para os presentes, debeu de parecer unha eternidade.

A azotea do Eusebio da Guarda non era un lugar calquera. Situada na céntrica rúa da Torre, ofrecía unha panorámica despexada do horizonte marítimo, condición indispensable para a observación astronómica nunha época sen os sofisticados instrumentos actuais. Alí instaláronse telescopios, cronómetros e todo tipo de aparellos de medición traídos expresamente desde Madrid e outras cidades.

O papel da comunidade científica galega

Detrás daquela organización houbo un traballo minucioso. A comunidade científica galega, co apoio de institucións como o Observatorio Astronómico de Madrid, coordinou os preparativos durante meses. Distribuíronse lentes especiais para protexer a vista, habilitáronse puntos de observación en varios puntos da cidade e imprimíronse folletos explicativos para a poboación. A azotea do instituto, con todo, foi o centro de operacións principal.

Convéñ lembrar que en 1905 a astronomía non era unha ciencia popular. Os eclipses totais, ademais, eran fenómenos que espertaban tanta fascinación como temor entre a poboación menos instruída. Que un instituto de ensino secundario se convertese no epicentro da observación científica di moito do nivel cultural da Coruña naquela época. A cidade, daquela, xa miraba ao futuro con ambición.

Un legado que perdura no tempo

Hoxe, máis de cen anos despois, a azotea segue alí. O IES Eusebio da Guarda mantén a súa estación meteorolóxica en funcionamento, aínda que os instrumentos cambiaron. O que antes eran telescopios de latón e cronómetros de péndulo son agora sensores dixitais e estacións automáticas. Pero o lugar conserva a súa esencia: segue sendo un punto de observación do ceo, un miradoiro privilexiado sobre a cidade e o mar.

Quen suba hoxe a esa azotea atopará unha placa conmemorativa que lembra aquel 30 de agosto de 1905. Tamén atopará, se o día está despexado, a mesma luz que iluminou aqueles astrónomos. A mesma brisa do Atlántico. O mesmo horizonte infinito. Difícil non sentir, ao pisar ese chan, que o tempo se detivo.