Hoxe inaugurouse no Kiosco Alfonso de A Coruña a exposición «Emigrantas: emerger do silencio», un proxecto do arquivo da emigración do Consello da Cultura Galega que pon o foco nas experiencias femininas da diáspora galega. Comisariada por María Alonso, Keina Espiñeira e Antía Pérez Caramés, a mostra busca recuperar voces que quedaron fóra do relato oficial e organizar a súa historia arredor de seis verbos que sintetizan accións e traxectorias. A apertura, celebrada este mércores, pretende xerar un relato máis amplo e participativo sobre a emigración desde a perspectiva das mulleres. O obxectivo explícito da exposición é dar visibilidade a historias persoais, colectivas e a formas de organización que permaneceron silenciadas.
A mostra parte do arquivo do Consello da Cultura Galega e renuncia a unha estrutura cronolóxica tradicional para mesturar distintas vagas migratorias e xeografías. En lugar de datas, os comisarios elixiron seis verbos —saír, emanciparnos, traballar, recoñecernos, compartir e loitar— que funcionan como eixes temáticos para clasificar documentos, fotografías e obxectos. Esta disposición permite establecer conexións entre momentos e lugares distintos e recalcar continuidades nas vivencias das mulleres migradas. Segundo as organizadoras, ese enfoque facilita ver patróns comúns nas estratexias de supervivencia, a reivindicación e a memoria.
O primeiro bloque expositivo, asociado ao verbo «saír», está representado por unha serie de maletas de época que evocan as viaxes e as partidas. Entre os materiais destaca un cadro de Luis Seoane, titulado «A emigrante», que denuncia as duras condicións de partida de moitas mulleres galegas e cuestiona a idea estendida de que só os homes emigraban. A posta en escena recolle tamén testimonios orais e documentos que mostran como a decisión de marchar estivo condicionada por factores económicos, sociais e legais que afectaban de xeito específico ás mulleres. A exposición busca así desmontar estereotipos e ampliar a comprensión da diversidade de traxectorias femininas.
Os arquivos recollen ademais as dificultades administrativas e sociais que atoparon as mulleres para saír de Galicia: normativas restritivas, a esixencia nalgúns casos dunha carta do marido ou obstáculos que convertían a emigración nun proceso máis complexo para elas. Noutras seccións, as pezas documentais dan conta das ocupacións femininas nos países de acollida, desde traballos domésticos ata labores industriais ou no comercio, e das redes de apoio que se construíron arredor desas profesións. Estes materiais permiten seguir tanto a cotidianidade como as estratexias colectivas de supervivencia e protección mutua.
O relato da emigración como acción política aparece na sección adicada a «loitar» e «recoñecernos», onde se recompilan exemplos de organización e protesta. Entre as historias que recupera a mostra figura a folga de inquilinos dos conventillos de Buenos Aires en 1907, protagonizada por un círculo feminista-anarquista formado maioritariamente por galegas e descendentes, entre elas Juana Rouco, que tamén se coñeceu como a «folga das vassoiras». Estes episodios evidencian o compromiso colectivo e a capacidade das mulleres migradas para artellar demandas laborais e de vivenda en contextos hostís.
A exposición combina obxectos —como maletas ou enseres— con fotografías, recortes de prensa e gravacións sonoras que reforzan a dimensión vivencial dos materiais. Os comisarios quixeron que o visitante non só vea documentos, senón que escoite voces e reconstrúa experiencias mediante arquivos persoais e testemuños. Esta aposta polo sonoro e polo material responde á vontade de ofrecer múltiples accesos á memoria e facilitar a identificación coas historias amosadas. A mestura de formatos contribúe a unha narrativa máis próxima e sensible.
Durante a presentación, as responsables subliñaron a súa intención de que o proxecto sexa dinámico e aberto: agardan que máis mulleres acheguen documentos e relatos para ampliar o corpus da exposición e que esta funcione como plataforma de encontro e rescate. A mostra, enmarcada nas iniciativas do Consello da Cultura Galega para recuperar a memoria da emigración, pretende servir tamén como ferramenta pedagóxica e catalizadora de investigacións futuras. Deste xeito búscase tecer unha historia máis plural que integre perspectivas de xénero na comprensión da diáspora galega.
«Emigrantas: emerger do silencio» poderá visitarse no Kiosco Alfonso e forma parte dunha serie de iniciativas arquivísticas que reivindican a centralidade das mulleres nos procesos migratorios. A exposición ofrece unha lectura distinta da emigración galega, menos centrada en cifras e máis nas traxectorias humanas, e conecta o pasado coas demandas actuais de recoñecemento e xustiza social. Con esta proposta, os organizadores pretenden que a memoria se converta en materia viva, capaz de seguir medrando con novas achegas.
