A investigadora da UVigo que escoita as fervenzas para protexelas

Celia Adrián Rodríguez, investigadora da Universidade de Vigo (UVigo), analizou o compoñente sonoro de dez fervenzas do interior de Galicia para reivindicar o seu valor como parte do patrimonio natural. Con formación en Xeografía e Historia e 19 anos como profesora de acordeón no Conservatorio Profesional de Música de Ourense —do que é directora—, combinou son e paisaxe nunha tese desenvolvida no grupo GEAAT.

O traballo recolle medicións en diferentes distancias e condicións hidrolóxicas, realizadas en dúas campañas de campo interrompidas pola pandemia e marcadas, na última, polos grandes incendios do verán. A meta é clara: identificar características acústicas que axuden a protexer eses espazos e a transmitir o seu valor ás futuras xeracións.

Investigación e método

A selección abarcou dez fervenzas situadas nas serres orientais de Lugo e Ourense, e en treitos dos ríos Sil e Miño. As visitas distribuíronse en distintos anos hidrolóxicos para captar variacións estacionais.

Durante o traballo de campo realizáronse:

• Rexistros sonoros a varias distancias de cada fervenza.
• Medicións de parámetros ambientais (caudal, temperatura, ruído de fondo).
• Comparación entre campañas afectadas por condicións extraordinarias (pandemia, incendios).

A investigación estivo dirixida por Elena de Uña Álvarez e combina técnicas de xeografía, musicoloxía e patrimonio. O obxectivo metodolóxico foi tratar o son como un elemento medible e comparable, non só como unha experiencia subxectiva.

Achados principais

Entre os resultados máis relevantes figura unha relación clara entre a altura da fervenza e a frecuencia dominante do son. Canto maior é a altura, rexistráronse compoñentes acústicos de maior frecuencia.

Tamén emerxeron dous factores decisivos:

• Variabilidade estacional: os patróns sonoros cambian co réxime de choivas e a época do ano.
• Influencia do caudal: o volume de auga modifica a intensidade e a textura sonora de cada fervenza.

Ademais, os rexistros a distintas distancias permitiron distinguir o perfil acústico propio de cada fervenza fronte a ruídos antrópicos ou ambientais. Esa sinatura sonora é clave para avaliar a súa singularidade.

Conservación e mensaxe

A investigadora sostén que o son forma parte do paisaxe e que, polo seu carácter efémero, adoita quedar fóra das políticas de conservación. Por iso propón integrar a dimensión acústica na protección do patrimonio natural.

O proxecto achega argumentos técnicos para que xestores e comunidades locais recoñezan as fervenzas non só pola súa aparencia visual, senón pola súa identidade sonora. Escoitar, segundo a autora, é unha vía activa de protección.

Entre as propostas prácticas inclúense:

• Incluir estudos acústicos nas avaliacións ambientais.
• Crear rexistros sonoros de referencia para monitorizar cambios.
• Favorecer a conciliación entre o uso público e a conservación acústica.

O traballo abre unha xanela para entender o paisaxe de xeito máis integral e pla