A Ribeira Sacra, ás portas do xuízo final da Unesco en Busán

Catro días. Iso é o que queda para que o comité da Unesco se reúna en Busán (Corea do Sur) e comece a examinar as trinta candidaturas que aspiran a converterse en Patrimonio da Humanidade. Entre elas, a única que presenta Galicia: a Ribeira Sacra, baixo a denominación de Paisaxe da Auga. A decisión non será inmediata, pero o calendario xa está marcado a lume.

Do 20 ao 27 de xullo, o comité avaliará os expedientes. A revisión específica das candidaturas concentrarase entre os días 24 e 27. Aí é onde a diplomacia galega e española terá que empregarse a fondo. Vinte e un países decidirán se o canón do Sil, os mosteiros e as terrazas de viñedo merecen o selo máis prestixioso do planeta.

Unha candidatura de paisaxe cultural, non de pedra

A Ribeira Sacra non compite na categoría de ben cultural ao uso. Non é unha catedral nin un conxunto monumental pechado. Preséntase como paisaxe cultural, un concepto que a Unesco reserva para aqueles territorios onde a interacción do ser humano coa natureza creou un valor excepcional. Neste caso, a auga do Sil e do Miño, os bancais de vide e os cenobios románicos forman un ecosistema único.

Das trinta candidaturas globais, sete son desta categoría. A galega é unha delas. Pero a competencia é feroz. Hai ademais vinte e dúas candidaturas que optan ao recoñecemento noutras categorías, e unha soa candidatura mixta (cultural e natural): o Monte Olimpo de Grecia. A Ribeira Sacra, polo tanto, pelexa nun grupo selecto pero esixente.

Tres candidaturas con tramitación de urxencia

Convén lembrar un detalle que engade presión ao proceso. Dentro do mapa de candidaturas, tres tramítanse con carácter de urxencia. Isto significa que un país solicita á Unesco acelerar o proceso ordinario de avaliación para declarar un lugar como Patrimonio da Humanidade, saltándose os tempos de espera habituais. Non é o caso da Ribeira Sacra, que segue a canle ordinaria, pero a existencia destas urxencias pode alterar os tempos de debate.

O comité non só avaliará as novas candidaturas. Tamén revisará o estado de conservación dos sitios xa inscritos na Lista do Patrimonio Mundial e estudará medidas de preservación. É dicir, mentres uns aspiran a entrar, outros terán que demostrar que seguen coidando o que xa teñen. Un escenario que obriga á delegación galega a estar atenta a cada movemento.

O peso da diplomacia e a conta atrás

Aí está a clave. A decisión final non depende só do expediente técnico, por moi ben elaborado que estea. Nestes comités, o peso da diplomacia é determinante. Os países membros votan, e as alianzas, os intereses cruzados e as negociacións de última hora poden inclinar a balanza. A Ribeira Sacra leva anos preparando o terreo, con visitas de avaliadores da Unesco, informes ambientais e alegacións. Pero o desenlace xógase en Busán.

A candidatura galega defende unha paisaxe da auga, un territorio onde o ser humano domesticou a pendente durante séculos. Os viñedos heroicos, os mosteiros encaramados e os meandros do Sil son a carta de presentación. Pero a Unesco esixe algo máis: autenticidade, integridade e un plan de xestión que garanta a conservación futura. Iso é o que se presentou no expediente.

Non parece casualidade que a reunión se celebre en Corea do Sur, un país co que Galicia mantivo contactos culturais e turísticos nos últimos anos. A diplomacia galega fixo os deberes. Agora toca esperar.