Os riscos invisibles para as persoas maiores no entorno rural galego

Unha traxedia que convida á reflexión comunitaria

O recente falecemento dunha muller de 96 anos na pequena aldea de Moniña, no Milladoiro (Ames), tras precipitarse a un pozo, pon enriba da mesa unha cuestión que moitas veces pasa desapercibida: a seguridade das persoas maiores no ámbito rural galego e os desafíos que supón a convivencia de infraestruturas antigas cunha poboación envellecida. Máis alá do impacto inmediato e da dor xerada pola perda, este tipo de sucesos obriga a reflexionar sobre o xeito no que as vilas e aldeas poden adaptarse para previr traxedias semellantes.

Un entorno con infraestruturas do século pasado

Galicia, co seu característico mosaico de pequenas vilas e parroquias dispersas, está marcada pola lonxevidade dos seus habitantes. Non é raro atopar persoas nonaxenarias que manteñen, a pesar da súa idade, unha vida autónoma en vivendas que viron pasar varias xeracións. Porén, a persistencia de pozos abertos, construcións auxiliares e camiños irregulares supón riscos que a miúdo se subestiman. Moitas destas infraestruturas carecen dos sistemas mínimos de seguridade, como cubertas seguras ou sinalización visible, especialmente en propiedades privadas ou contornos pouco transitados.

O caso de Moniña non é illado: cada ano rexístranse na rexión incidentes que involucran persoas maiores e elementos do entorno, desde caídas en accesos sen barandas ata accidentes en leñeiras ou trasteiros. A dispersión xeográfica e a escaseza de recursos municipais dificultan a supervisión e actualización destas infraestruturas, deixando a boa parte da poboación exposta a pequenos grandes perigos cotiáns.

A soidade e a autonomía: dúas caras da moeda

A autonomía das persoas maiores é fonte de orgullo e, a miúdo, de benestar psicolóxico. Porén, vivir só en zonas rurais implica asumir riscos que en contornos urbanos estarían mitigados pola proximidade de veciños ou pola existencia de servizos sociais máis accesibles. A soidade, a falta de contacto diario e as dificultades para pedir axuda a tempo poden converter un incidente menor nunha emerxencia maior.

Aínda que as redes de apoio familiar e veciñal seguen sendo unha característica do rural galego, a realidade é que o envellecemento e a emigración erosionaron esas estruturas tradicionais. Así, ante situacións imprevistas, a resposta depende a miúdo da casualidade ou da rapidez coa que algún achegado ou veciño detecte a ausencia ou o perigo.

O papel dos servizos de emerxencia: entre a eficacia e a prevención

No suceso de Ames, a mobilización dos efectivos de emerxencia foi inmediata, como soe acontecer en Galicia ante avisos de gravidade. Porén, cando a distancia e a orografía xogan en contra, a intervención rápida non sempre é suficiente para evitar desenlaces tráxicos. O traballo dos servizos de rescate resulta fundamental, pero a súa labor tamén pon de manifesto a necesidade de políticas preventivas.

Responsables municipais e entidades sociais reclamaron en diversas ocasións a posta en marcha de campañas específicas de revisión e aseguramento de pozos, alxibes e outras instalacións de risco. Non se trata só de revisar elementos en espazos públicos, senón tamén de fomentar a concienciación entre os propietarios privados para que extremen as precaucións nos seus terreos.