Lugo rende homenaxe ao seu compositor máis universal: Xoán Montes, Fillo Predilecto

O Concello de Lugo oficializou esta semana o nomeamento de Xoán Montes como Fillo Predilecto, un recoñecemento que chega máis dun século despois da súa morte para coroar a figura do compositor que mellor soubo traducir a alma de Galicia en partituras. A cerimonia, celebrada no Círculo das Artes, coincidiu coa homenaxe anual que o Orfeón Xoán Montes organiza cada festividade de San Xoán fronte ao busto do músico na Praza Maior.

Un acordo sen fendas

Poucas veces unha decisión municipal consegue aglutinar tanto consenso como a que elevou a Xoán Montes (Lugo, 1840-1899) á categoría de Fillo Predilecto. O pleno lucense aprobou por unanimidade o pasado 28 de maio a proposta que o propio Orfeón presentou en outubro de 2025, tras comprobar que a iniciativa contaba cun respaldo transversal difícil de ignorar.

Non é un detalle menor. Cando se trata de honrar figuras históricas, as corporacións locais adoitan moverse cunha lentitude exasperante. Neste caso, con todo, o expediente avanzou cunha axilidade infrecuente, empuxado por unha mobilización cidadá que transcendeu os círculos musicais para converterse nunha demanda amplamente compartida polo conxunto da sociedade lucense.

A cidade enteira detrás do compositor

Basta con repasar a lista de entidades que respaldaron a proposta para entender a magnitude do sentimento. O conservatorio profesional de música que leva o nome do compositor, a Banda Municipal, o Orfeón Lucense, a Banda Filharmónica, Lucus Ensemble ou Son de Lugh asinan xunto a diversas agrupacións corais un apoio que se estende tamén ao ámbito educativo. O IES Xoán Montes e o Seminario Diocesano sumaron a súa adhesión, do mesmo xeito que o propio Círculo das Artes, escenario da cerimonia.

A ninguén se lle escapa o simbolismo. Que un seminario, un instituto de ensinanza secundaria, varias bandas e agrupacións corais coincidan nunha mesma reivindicación fala dunha figura que pertence a todos os ámbitos da vida cultural lucense. Non é patrimonio dun colectivo. É da cidade.

O músico que puxo nome a Galicia

Conven recordar quen era Xoán Montes para entender por que a súa cidade natal se botou agora con el. Nado en Lugo en 1840 e finado en 1899, este compositor desenvolveu unha obra que se converteu en bandeira sonora da cultura galega durante unha época especialmente difícil para a identidade do país. No século XIX, defender o galego non era precisamente unha postura cómoda.

O seu legado perdura. O Orfeón que leva o seu nome mantén viva cada ano a lapa cunha homenaxe que xa forma parte do calendario emocional da cidade. A festividade de San Xoán serve de marco para que a Praza Maior se encha de voces lembrando ao compositor, nun ritual que mestura tradición, música e memoria colectiva cunha naturalidade que só os pobos con raíces profundas conseguen soster.

O certo é que poucas figuras lucenses poden presumir de ter unha presenza tan constante na vida cotiá da súa cidade. Un conservatorio, un instituto, un orfeón e un busto na praza principal. E agora, tamén, o título máximo que un concello pode conceder.

O papel das institucións culturais

Non é menor o dato de que o impulso definitivo chegase desde o Orfeón Xoán Montes. As entidades culturais lucenses levan décadas facendo un traballo silencioso pero incansable por preservar e difundir o patrimonio musical da cidade. Sen elas, figuras como a de Montes correrían o risco de quedar reducidas a unha nota ao pé de páxina nos libros de historia.