A comarca de Barbanza leva anos buscando fórmulas para evitar que o lume devore os seus montes. E unha das solucións máis efectivas, segundo adiantou La Voz de Galicia, ten catro patas e cornos. A comunidade de montes de Esteiro mantén un rabaño de medio centenar de vacas de raza cachena, unha iniciativa que combina tradición gandeira con estratexia forestal. Non é un capricho. Os animais convértense nunha ferramenta viva contra a biomasa acumulada, reducindo o combustible vexetal que alimenta os incendios.
Paisaxes mosaico: a clave do Barbanza
A estratexia vai máis alá de soltar gando. As comunidades de montes da zona están impulsando as chamadas paisaxes mosaico, unha mestura planificada de árbores e pasteiros. A idea é sinxela: romper a continuidade do monte para que, se o lume avanza, se atope con zonas de pasto que frean a súa propagación. En Esteiro, as cachenas pastan en claros creados expresamente, alternando con masas forestais de piñeiro e eucalipto. Un deseño que facilita tanto a extinción como a prevención. A ninguén se lle escapa que a topografía de Barbanza, con ladeiras empinadas e vales profundos, complica o traballo dos medios aéreos e terrestres. Por iso, ter cortalumes naturais que mantén o gando resulta crucial.
Unha raza autóctona que volve a casa
A cachena non é unha vaca calquera. É unha raza autóctona galega, pequena e rústica, perfectamente adaptada aos montes da zona. O seu tamaño reducido e a súa capacidade para moverse por terreos escarpados convértena na candidata ideal para este labor. En Esteiro, os animais desprázanse polas parcelas comunais sen necesidade de grandes infraestruturas. Aliméntanse de broza, toxo e maleza que, doutro xeito, habería que eliminar con desbrozadoras ou queimas controladas. A cifra fala por si soa: medio centenar de cabezas de gando manteñen limpas hectáreas enteiras de monte. E fano sen emisións, sen maquinaria pesada e cun custo reducido.
Máis comunidades súmanse á iniciativa
O certo é que Esteiro non é un caso illado. Cada vez son máis as mancomunidades de montes en Barbanza que introducen animais para reducir a biomasa. A tendencia medra, e non só con vacas. Tamén hai experiencias con cabalos e cabras, aínda que a cachena se converteu na estrela pola súa docilidade e resistencia. As comunidades valoran o dobre beneficio: por un lado, prevénse incendios; por outro, recupérase un uso tradicional do monte que estaba en declive. Demasiado tempo se abandonaron estas prácticas, e o monte pagouno caro. Agora, co cambio climático alongando a tempada de risco, a volta ao pastoreo preséntase como unha solución de sentido común.
O verán, proba de lume
Co verán xa instalado e o período de alto risco de incendios en marcha, as comunidades de montes están en alerta. As brigadas de extinción, os vixiantes e os medios aéreos fan o seu traballo, pero a prevención comeza moito antes. En Esteiro, as vacas cachenas levan meses pastando, preparando o terreo para que o lume non teña onde agarrarse. Os xestores do monte saben que non abonda con reaccionar cando as lapas xa están aí. Hai que anticiparse. E o gando, pastando ao seu ritmo, convértese no mellor aliado. Non é unha solución máxica, pero suma. E nun territorio tan castigado polos incendios como Barbanza, calquera vantaxe conta.
Un modelo que mira ao futuro
A experiencia de Esteiro podería servir de exemplo para outras comarcas galegas. A combinación de gandaría extensiva con xestión forestal sostible non só protexe contra o lume, senón que tamén fixa poboación no rural, mantén a biodiversidade e recupera razas autóctonas.
