Por que Ourense aposta polo aire limpo no seu centro histórico?

O reto ambiental que transformou o tráfico urbano

Dende o pasado 1 de xullo, o casco histórico de Ourense pechou un capítulo na súa loita por mellorar a calidade do aire. A posta en marcha da Zona de Baixas Emisións (ZBE) non é un capricho municipal, senón o resultado de anos de presión social e normativas europeas cada vez máis esixentes. Cidades como Barcelona, Madrid ou A Coruña xa aplican medidas similares, e Ourense súmase a este movemento cun plan progresivo que busca equilibrar mobilidade e sostibilidade.

O obxectivo declarado é claro: reducir un 40 % as emisións contaminantes na zona central para 2030, un prazo que xa marca a lexislación comunitaria. Pero detrás desta decisión hai algo máis que cifras: un cambio cultural en como os ourensanos perciben o seu espazo público. O que antes era unha área dominada polo ruído dos motores e a busca de aparcadoiro, agora propónse como un lugar para peóns, bicicletas e, en definitiva, para a vida.

Restricións que afectan a miles de vehículos en Ourense

A ZBE non penaliza a todos por igual. Segundo criterios técnicos, os vehículos máis antigos e contaminantes —anteriores a 2006 no caso dos diésel— verán limitado o seu acceso á área delimitada polas rúas Progreso, Ramón Puga, Paseo da Ferradura e Avenida de Lisboa. Para o resto de condutores, o acceso segue sendo libre, aínda que con matices: as cámaras de control xa están operativas e comezarán a emitir sancións de ata 200 euros a partir do próximo outono.

Un dato clave que adoita pasar desapercibido é o calendario de aplicación. As restricións non chegan de golpe: nesta primeira fase só afectan aos vehículos sen etiqueta ambiental, mentres que os turismos con etiqueta B (gasolina Euro 3 ou diésel Euro 4) terán un prazo ata 2028 para adaptarse. Esta gradualidade permite aos cidadáns reorganizar os seus hábitos sen présas, pero tamén xera incerteza sobre o ritmo real da transición ecolóxica.

Investimento en mobilidade ou recorte de liberdades?

A polémica está servida. Mentres os partidarios da medida destacan o seu aliñamento cos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible da ONU, os críticos adberten sobre posibles efectos colaterais. Algúns comerciantes do centro temen unha caída nas vendas pola dificultade de acceder en coche, e colectivos de persoas con mobilidade reducida reclaman excepcións máis amplas. O Concello, pola súa banda, insiste en que haberá alternativas: máis aparcadoiros disuasorios na periferia e unha rede de transporte público reforzada.

O certo é que Ourense non é a primeira cidade galega en adoptar unha ZBE, pero si unha das que máis tarde o fai. Por que esperar ata 2026? A resposta pódese atopar na complexa xestión municipal, onde prioridades como a débeda histórica ou a renovación de servizos básicos acapararon recursos durante anos. Agora, coa ZBE en marcha, queda por ver se o proxecto logra ese equilibrio entre urxencia ambiental e viabilidade social que tantas veces se promete e poucas veces se cumpre.

Un modelo que vai máis aló do papel

A efectividade da ZBE dependerá, en gran medida, de como se xestionen os seus últimos detalles. Xa se instalaron 23 cámaras de vixilancia en puntos estratéxicos, pero a súa efectividade real aínda está por demostrar. En cidades como Pontevedra, onde as restricións levan anos en vigor, os resultados son mixtos: menor contaminación, si, pero tamén protestas recurrentes pola falta de alternativas reais para os veciños.

O que si parece claro é que Ourense deu un paso adiante nun debate que transcende o local. A mobilidade urbana xa non se propón como un tema menor, senón como un eixe central da saúde pública e a cohesión social. O reto agora é demostrar que, cando os concellos apostan polo futuro, non o fan só sobre o papel.