Tres focos mineiros en Galicia sinalados como risco ambiental polo Ministerio

O Ministerio para a Transición Ecolóxica incluíu no seu inventario varias instalacións mineiras galegas que considera perigosas para o medio ambiente. Entre elas figuran residuos e estruturas vinculadas ás explotacións de Monte Neme, Touro e Rubiais (en Pedrafita do Cebreiro), localizacións que volven situarse no foco tras incidentes previos e alertas de colectivos ecoloxistas. O listado, que data de 2012 e foi actualizado en 2022, recolle danos estruturais e derrubamentos que reavivan a preocupación pola xestión de vellos vertedoiros mineiros e balsas de residuos.

Que aparece no inventario e por que alarma

O catálogo do Ministerio identifica catro instalacións galegas con afeccións consideradas de risco. En Monte Neme, entre Carballo e Malpica, constan unha escombreira de residuos e unha presa nas balsas da antiga explotación de áridos e minerais, lugares onde se produciron movementos de ladeira no pasado. A propia actualización do inventario recolle que esa zona sufriu polo menos dous derrubamentos, un en 2014 e outro tan recente como xaneiro deste ano, feitos que motivaron inspeccións e levantaron alarma entre a poboación local.

Ademais de Monte Neme, o inventario sinala instalacións vinculadas ao concello de Touro, onde o debate sobre a reapertura de explotacións e sobre a xestión de residuos leva anos na axenda pública. Por último aparece a escombreira de Rubiais, no concello de Pedrafita do Cebreiro (Lugo), unha zona rural onde a presenza de restos mineiros formula riscos para acuíferos e camiños tradicionais que atravesan brañas e pradeiras.

A cualificación de “perigosa” non é unha etiqueta administrativa neutra: conleva a obriga de estabelecer medidas de vixilancia e, no seu caso, plans de emerxencia ou de restauración ambiental. Na práctica, implica ademais determinar responsabilidades —propietarios, compañías explotadoras ou administracións— e cuantificar custos que, en moitos casos, superan amplamente a capacidade do concello ou de pequenas empresas locais.

Herdanza da minería e fallos de supervisión

A minería foi unha actividade central en amplas zonas de Galicia durante décadas. Desde a extracción de minerais no interior ata a explotación de áridos na costa, a actividade deixou un paisaje marcado por canterías, balsas e escombreiras. Non é a primeira vez que esas cicatrices reaparecen no debate público: casos como o de Monte Neme acumulan episodios de mobilización veciñal e estudos técnicos que resaltan a inestabilidade de taludes e a posibilidade de escorrentías contaminantes.

Nas últimas décadas, a regulación ambiental e o control sobre instalacións mineiras melloraron, pero os expertos advirten dun problema recurrente: moitas infraestruturas foron abandonadas antes de que se esixisen plans de peche e restauración modernos. O inventario ministerial —ferramenta útil pero que depende de inspeccións e fondos— funciona como diagnóstico, pero non sempre se traduce en actuacións rápidas. A falta de confirmación oficial sobre prazos e recursos, veciños e organizacións ecoloxistas reclaman actuacións concretas e transparencia nos expedientes.

En Touro, por exemplo, a discusión non é só técnica: a reapertura de explotacións implica promesas de emprego en zonas con dificultades demográficas, ao tempo que xera recelo polo posible impacto sobre solos e cursos de auga. Ese dilema entre desenvolvemento económico e conservación do contorno vén de lonxe na Galicia interior e fai que cada sinal de risco no inventario teña repercusión política e social.