Val do Dubra e Frades: a seca aperta e os cisternas xa son o único salvavidas na comarca compostelá

A escasez de chuvias e as temperaturas elevadas están a levar a situación da auga na área metropolitana de Santiago a un punto crítico. O que fai unhas semanas era unha preocupación latente, agora é unha realidade tanxible: o concello de Val do Dubra xa tivo que recorrer a cisternas para abastecer granxas e vivendas, mentres que en Frades a rede de subministración opera literalmente «ao límite». A declaración de prealerta por seca, que afecta a dezasete concellos da comarca, deixou de ser un aviso para converterse nunha xestión diaria de emerxencia.

A situación non é nova, pero si inusualmente temperá e severa. Os concellos de Ames, Arzúa, A Baña, Boimorto, Boqueixón, Brión, Frades, Melide, Negreira, Ordes, Oroso, Rois, Santa Comba, Santiago, Toques, Trazo e Val do Dubra están baixo o paraugas da prealerta. De todos eles, só Val do Dubra deu o paso de activar o reparto de auga con camións cisterna, unha medida que evidencia a gravidade do problema nas zonas rurais, onde a gandería intensiva e as vivendas dispersas dependen de redes locais que xa non dan abasto.

Unha rede ao límite e unha presa esquecida

En Frades, a rede municipal está ao bordo do colapso. Os técnicos municipais levan días advertindo de que o consumo non pode manterse ao ritmo actual sen que se produzan cortes. A falta de precipitacións reduciu os caudais dos mananciais e pequenos ríos que alimentan o sistema, e a demanda, lonxe de diminuír, mantense alta polo gando e o rego de hortas. Non parece casualidade que o concello veciño, Val do Dubra, tivera que tomar medidas drásticas antes ca ninguén.

Detrás desta emerxencia asoma un problema estrutural que leva anos sen solución: a presa de A Ponte Maceira, situada no límite entre Ames e Negreira, presenta unha rotura parcial desde hai tempo. Os concellos afectados veñen reclamando a súa reparación de forma reiterada, pero a intervención non chega. Mentres tanto, a capacidade de regulación do encoro é limitada, e en épocas de seca como a actual, esa mermia nótase máis ca nunca. Aí está a chave: non só falta chuvia, tamén falta infraestrutura en condicións.

Augas de Galicia, ante o reto dos consumos diarios

A administración autonómica, a través de Augas de Galicia, comezou a analizar os consumos diarios dos municipios en situación de prealerta. O obxectivo é detectar que concellos están gastando máis do recomendado e cales poderían necesitar restricións nas próximas semanas. Trátase dun seguimento exhaustivo, case quirúrxico, dos patróns de uso da auga en dezasete localidades da área de Santiago. A cifra fala por si soa: dezasete concellos baixo vixilancia, unha cifra que non se lembraba na comarca desde hai anos.

Conén recordar que a prealerta non implica cortes inmediatos, pero si obriga aos concellos a activar protocolos de aforro e a informar á poboación. En Val do Dubra, a decisión de usar cisternas responde a que os depósitos municipais non logran manter a presión suficiente nas horas punta. As granxas, especialmente as de vacún, precisan un subministración constante para o abastecemento dos animais, e as vivendas particulares nas parroquias máis afastadas son as primeiras en notar a caída do caudal.

O drama das parroquias e a gandería

A situación golpea con especial dureza ás pequenas aldeas. En Val do Dubra, as cisternas non só chegan ás casas, senón tamén ás explotacións gandeiras, onde a auga é un insumo vital e irreplaceable. Sen ela, non hai maneira de manter a produción nin o benestar animal. Os veciños levan semanas racionando o consumo, pero hai límites que non se poden cruzar: o gando necesita beber, e as instalacións deben limparse.