Vigo descifra o xenoma do polbo galego para frear o seu declive

Un equipo de científicos do Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC) en Vigo logrou un fito científico de calado: descifrar o xenoma completo do polbo galego. O proxecto, segundo adiantou La Voz de Galicia, non é só un exercicio de bioloxía molecular. É unha ferramenta concreta para a conservación dunha especie clave nas rías galegas.

Os investigadores extraerán o ADN de trinta exemplares procedentes de seis poboacións distintas das rías. O obxectivo é coñecer o seu estado xenético real. E, a partir de aí, deseñar estratexias de xestión pesqueira que permitan a súa recuperación. A xenética, neste caso, convértese nunha aliada inesperada para o sector.

Un mapa xenético para a supervivencia

O polbo galego é un recurso de primeira orde. A súa captura sostén a centos de familias nas vilas costeiras. Pero os datos dos últimos anos non son falagueiros. As capturas caeron e a presión pesqueira non cesa. Por iso, a comunidade científica leva tempo buscando alternativas. E a xenómica parece unha das máis prometedoras.

O equipo, liderado por investigadores do grupo de Biotecnoloxía Acuática, secuenciou por primeira vez o xenoma completo desta especie en Galicia. Non é un traballo menor. O polbo ten un xenoma enorme, máis complexo que o de moitos vertebrados. Descifralo requiriu meses de traballo e tecnoloxía de última xeración.

Agora, con ese mapa xenético na man, os científicos poden identificar marcadores de diversidade, detectar poboacións máis vulnerables e avaliar o impacto da pesca sobre a estrutura xenética da especie. A información permitirá, por exemplo, saber se as poboacións das rías están conectadas entre si ou se, pola contra, forman unidades independentes que requiren medidas de xestión diferenciadas.

Seis poboacións, trinta individuos

O plan de traballo é ambicioso. Os investigadores tomarán mostras de trinta polbos repartidos en seis localizacións das rías galegas. Cada unha desas poboacións será analizada ao detalle. Buscaranse diferenzas xenéticas que poidan indicar adaptacións locais ou procesos de illamento.

Non é casualidade que o estudo se centre nas rías. Son ecosistemas únicos, con condicións ambientais moi variables. E o polbo, como especie bentónica, está especialmente exposto aos cambios. A temperatura da auga, a salinidade ou a dispoñibilidade de alimento inflúen no seu ciclo vital. A xenética pode axudar a entender como responde a eses factores.

Os investigadores destacan que o potencial desta técnica vai máis alá do polbo. A xenómica aplicada á xestión pesqueira pode estenderse a outras especies de interese comercial. O mexillón, o percebe ou o ourizo de mar poderían ser os seguintes. Pero, de momento, toda a atención está posta no cefalópodo.

A xenética como ferramenta de xestión

Ata agora, a xestión das pesquerías de polbo en Galicia baseouse en criterios fundamentalmente biolóxicos: tallas mínimas, épocas de veda, cotas de captura. A xenética engade unha capa de información que ata hai pouco era impensable. Permite, por exemplo, detectar se unha poboación está perdendo diversidade xenética, o que a faría máis vulnerable a enfermidades ou cambios ambientais.

Tamén permite rastrexar a orixe dos exemplares capturados. Algo que pode ser útil para combater o furtivismo ou a introdución de polbos doutras rexións. O xenoma funciona como unha pegada dactilar. Cada individuo, cada poboación, ten unha firma xenética única.