Incendios en Ourense: a evacuación improvisada retrata a soidade do rural

Unha fuxida sen orde oficial

O fume divisábase desde a distancia, pero o protocolo de evacuación, simplemente, non chegou á aldea. En Becoña de Arriba, no municipio ourensán de Boborás, un matrimonio de idade avanzada enfrontouse ao dilema máis duro do verán: esperar unha axuda institucional que nunca se materializou ou confiar no instinto de supervivencia. Optaron polo segundo. A densa cortina de fume que envolvía a súa vivenda facíao todo irrespirable, unha ameaza especialmente grave para o home, que arrastraba problemas respiratorios previos. Sen megáfonos nin avisos oficiais, a parella tomou a determinación de abandonar o fogar de toda unha vida e buscar refuxio na casa de familiares en O Carballiño.

A decisión, tomada en cuestión de minutos, implicaba deixar atrás recordos e pertenencias, priorizando unicamente a integridade física. Este tipo de evacuacións improvisadas repítense cada verán na Galicia interior, a miúdo sen que medie un seguimento posterior por parte dos servizos de emerxencia. A pregunta flota no aire: cantas persoas maiores se atopan nesta mesma tesitura sen un acompañamento protocolizado que lles garanta unha saída ordenada e segura?

A outra cara da emerxencia: a solidariedade veciñal

Mentres o matrimonio buscaba amparo na cabeceira comarcal, outros habitantes de Becoña de Arriba atoparon acubillo moito máis preto. A aldea contigua, Becoña de Abaixo, converteuse nun improvisado centro de acollida. Os veciños, sen esperar a que ninguén lles dese instrucións, abriron as portas das súas casas aos desprazados, ofrecendo cama e comida a quen fuxía do avance das lapas. Foi un exercicio de cooperación silencioso pero eficaz, un xesto que demostra que o tecido social do rural, aínda que fráxil demograficamente, posúe unha fortaleza na solidariedade que resulta encomiable.

Porén, esta xenerosidade non debería ocultar a responsabilidade das administracións. Que a seguridade dos cidadáns dependa exclusivamente da boa vontade dos veciños é un síntoma de que algo falla na cadea de mando das emerxencias.

A comunidade salva, pero a administración debe blindar.

Fraxilidade do rural ante o avance do lume

O caso de Boborás non é unha excepción, senón a regra nunha provincia profundamente envellecida. Estas parroquias esconden unha realidade demográfica complexa, onde a idade media se dispara e moitos residentes viven sós ou en parella. Cando o lume se achega, a súa capacidade de reacción é limitada. A ausencia dun censo actualizado de persoas vulnerables nas zonas de alto risco dificulta calquera intento de evacuación preventiva. Sabe realmente a administración galega cantas persoas con dificultades respiratorias ou de mobilidade residen nas áreas ameazadas polos incendios forestais?

A orografía complicada e a dispersión dos núcleos engaden unha dificultade loxística inmensa aos operativos de extinción. Mentres os grandes medios aéreos acaparan os titulares, no terreo son os veciños quen, pa en man ou cama prestada, resolven o drama máis inmediato: a seguridade das persoas. É un desaxuste entre os recursos despregados e as necesidades reais sobre o terreo que se repite cada campaña de incendios.

Leccións para o futuro

Non se trata só de lanzar máis medios aéreos ou de limpar máis franxas de seguridade. A protección civil do século XXI debe ser capaz de identificar e protexer ás persoas. O episodio de Becoña de Arriba debería impulsar a creación de plans de evacuación personalizados para cada aldea, con puntos de encontro, vehículos dispoñibles e aloxamentos de emerxencia concertados. É necesario integrar aos propios veciños na planificación, aproveitando o seu coñecemento do terreo.

A traxedia non ocorreu, pero a marxe de mellora é inmensa.