Capela Sistina galega de Lugo e tesouro renacentista

Na parroquia de Santa María de Nogueira de Miño, no concello de Chantada, atópase un conxunto pictórico do século XVI que pasou desapercibido durante séculos e que hoxe é considerado unha das xoias ocultas da Ribeira Sacra. As pinturas murais, executadas arredor de 1560 e cubertas por capas de cal ata os anos setenta, foron redescubertas durante unha intervención de restauración e revelaron unha calidade artística que sorprendeu especialistas e visitantes. O seu achado explica por que este pequeno templo, de modestas dimensións, recibiu comparacións con grandes ciclos murais renacentistas europeos. A recuperación posterior permitiu valorar a súa técnica, iconografía e estado de conservación como un patrimonio de primeira orde na provincia de Lugo.

O templo combina elementos arquitectónicos que remiten ao románico e ás reformas posteriores dos séculos XVII e XVIII, pero o seu verdadeiro valor reside na policromía que cobre boa parte dos seus muros interiores. As pinturas foron realizadas mediante a técnica coñecida como mezzo fresco, un procedemento intermedio entre o fresco húmido e o retocado en seco, que permitiu unha notable sutileza no modelado das figuras e a vivacidade cromática. O soporte compónse dun enlucido de cal e area sobre o que o artista trazou escenas relixiosas que integran aínda rasgos dun gótico tardío con novidades propias da linguaxe renacentista.

O programa iconográfico organízase arredor dun Xuízo Final que ocupa a escena central, onde a figura de Cristo aparece rodeada por anxos que portan os instrumentos da Paixón, mentres na parte inferior desenvolven as imaxes das almas condenadas e as escenas infernais. Ao longo das paredes represéntanse episodios da Paixón de Cristo, así como momentos marianos como a Anunciación e a Coronación da Virxe, que completan un relato visual pensado para a devoción e a catequese da comunidade. A disposición xerárquica das escenas responde a modelos habituais nas representacións da época, pero a execución presenta rasgos persoais que despertaron o interese dos especialistas.

Os estudos atribúen a autoría a unha man anónima que a historiografía local bautizou como Mestre de Nogueira, figura á que se vinculan outros traballos da comarca por semellanza técnica e motivos iconográficos. Aínda que non existe documentación directa que identifique ao pintor, o conxunto permite trazar conexións con obradoiros rexionais que asumían fórmulas herdadas do gótico xunto con ilustracións renacentistas importadas por vías artísticas que chegaban desde Castela e, en certa medida, desde Italia. Esa mestura de referencias explica a relevancia do achado para a historia da arte galega.

As pinturas permaneceron ocultas tras sucesivos encalados ata que, na década de 1970, unha intervención no edificio localizou os fragmentos e deu paso a procesos de conservación iniciais. Foi xa na segunda década do século XXI cando un proxecto máis amplo de restauración permitiu recuperar a viveza dos pigmentos, estabilizar o soporte e consolidar fragmentos que presentaban desprendementos e perdas puntuais. A intervención incluíu estudos previos da estratigrafía pictórica e a eliminación controlada de capas de cal, que devolveron ao público imaxes cuxa lectura ata entón só puidera facerse de forma parcial.

A recuperación de Santa María de Nogueira de Miño reabriu o debate sobre a protección do patrimonio escaso e disperso na Ribeira Sacra, unha zona xa recoñecida polo seu valor paisaxístico e monumental. Conservadores e historiadores insisten na necesidade de manter un seguimento periódico das condicións ambientais do templo, impulsar medidas que eviten a perda de humidade e promover a divulgación responsable para non comprometer a integridade.