A xustiza sen fronteiras conéctase por pantalla

A dixitalización dos procesos xudiciais abriu unha porta que ata hai pouco parecía propia da ciencia ficción: que un cidadán poida recoñecer a súa responsabilidade penal desde o outro lado do océano sen se mover da súa casa. Un caso recente en Ourense, con conexión directa desde Texas (Estados Unidos), exemplifica como a tecnoloxía está a acurtar distancias que antes eran un obstáculo insalvable para a administración de xustiza.

O que ata hai unha década requiriría unha comisión rogatoria internacional, meses de espera e un desprazamento transatlántico, hoxe resólvese cunha videoconferencia. O acusado, residente no estado norteamericano, compareceu telematicamente ante un xulgado ourensán para admitir un delito viario cometido na cidade galega. A distancia real entre ambos puntos supera os oito mil quilómetros, pero a pantalla reduciuna a cero.

Un acordo que evita o desarraigamento procesual

A solución acadada entre a defensa e a Fiscalía permitiu pechar o caso sen necesidade de que o implicado viaxase a España. Aceptou unha multa de seiscentos euros e a retirada do permiso de condución durante oito meses, unha sanción que cumpre cos estándares habituais para este tipo de infraccións na lexislación española. O relevante non é a contía, senón o procedemento: un recoñecemento de feitos realizado desde un ordenador no Centro-Oeste estadounidense.

Este tipo de acordos non son habituais, pero demostran a flexibilidade que o sistema xudicial está adoptando para se adaptar a un mundo onde a mobilidade internacional é cada vez máis frecuente. Cando o infractor reside noutro continente, o proceso tradicional vólvese case inaplicable na práctica. A videoconferencia aparecía así como unha ferramenta que garante o dereito a un xuízo sen dilacións indebidas, ao tempo que evita custos desproporcionados para o Estado e para o propio investigado.

A transformación dixital chega ás salas de vistas

A pandemia de 2020 acelerou a implantación de medios telemáticos na xustiza española, pero o seu uso consolidouse sobre todo en causas menores ou en comparecencias que non requiren contradición oral. O caso de Ourense inscríbese nesa tendencia: un delito contra a seguridade viaria, sen vítimas graves, que podía resolverse cunha conformidade sen necesidade de vista presencial.

Fontes xurídicas consultadas sinalan que a maior dificultade técnica non está na conexión, senón na identificación fehaciente do comparecente e na fe pública do acto. Para iso, os xulgados recorren a sistemas de verificación biométrica ou á colaboración de notarios locais no país de orixe. Nesta ocasión, o procedemento desenvolveuse sen incidencias, conforme aos protocolos establecidos.

A dixitalización non só aforra tempo e diñeiro. Tamén evita situacións de indefensión para persoas que, por razóns laborais ou familiares, non poden desprazarse miles de quilómetros para un xuízo. Garante o acceso á xustiza en igualdade de condicións, un principio que ata agora quedaba en entredito cando o acusado residía no estranxeiro.

Cara a un dereito penal globalizado?

Este caso abre interrogantes sobre o futuro da cooperación xudicial internacional. Se un xulgado de Ourense pode tomar declaración a un cidadán en Texas mediante videoconferencia sen necesidade dun tratado específico, por que non estender a práctica a outros supostos? A resposta non é sinxela. Cada país ten as súas propias garantías procesuais e a admisión de probas obtidas por medios telemáticos debe respectar escrupulosamente os dereitos fundamentais de todas as partes.