A Veterinaria de Lugo investiga en peixes cebra a cura dunha enfermidade de 19 persoas

Dezanove. Ese é o número total de persoas que, en todo o planeta, padecen unha patoloxía tan estraña que apenas ten nome nos manuais médicos convencionais. E é precisamente na Facultade de Veterinaria do campus lucense onde se acende unha luz de esperanza para elas. Unha tese doutoral converteu un diminuto peixe de auga doce na clave para desentrañar os segredos dunha doenza que a ciencia aínda está a empezar a comprender.

O pequeno aliado do laboratorio

Quen diría que un animal duns poucos centímetros, habitual en calquera acuario doméstico, podería gardar as respostas a un dos enigmas biomédicos máis extraordinarios do mundo? E, sen embargo, aí está a clave. O peixe cebra —denominado na literatura científica Danio rerio— consolidouse nos últimos anos como un dos modelos experimentais máis potentes que existen na investigación contemporánea. Non parece casualidade. Este vertebrado en miniatura comparte entre un 70 e un 80 por cento do seu código xenético cos seres humanos, o que o converte nun espello sorprendentemente fiel da nosa propia bioloxía.

A ninguén se lle escapa que esa similitude xenética sería insuficiente se o animal resultase inmanexable nun laboratorio. Pero ocorre todo o contrario. O seu reducido tamaño facilita enormemente a manipulación experimental, e a súa bioloxía reprodutiva achega unha vantaxe que os grupos de investigación valoran por enriba de case calquera outra: a fecundación externa. Esta particularidade permite observar en tempo real cada etapa do desenvolvemento embrionario, algo simplemente impensable con mamíferos. Convén recordar que, na investigación biomédica, poder presenciar como se forma un organismo desde a primeira división celular non é un luxo metodolóxico, senón unha necesidade.

Tixeiras moleculares contra a enfermidade

O equipo da Facultade de Veterinaria de Lugo non se conformou con observar. Foi bastante máis aló. Aplicando a tecnoloxía de edición xenética Crispr/Cas9 —esa ferramenta revolucionaria que opera como unhas tixeiras moleculares capaces de cortar e pegar ADN cunha precisión sen precedentes—, os investigadores lograron xerar modelos animais practicamente a medida. O propósito resulta nítido: modificar aqueles xenes que se consideran candidatos a desencadear a patoloxía e escrutar con detalle o comportamento dunha proteína concreta, identificada como RFT1.

Difícil resulta esaxerar a trascendencia desta proteína no marco do estudo. O grupo veterinario trazou o patrón espaciotemporal de expresión do xen RFT1 ao longo de todo o ciclo vital do peixe cebra, cubrindo desde as fases máis temperás do desenvolvemento embrionario ata a plenitude da idade adulta. Ese seguimento minucioso permitiu describir con precisión en que órganos e sistemas actúa a proteína, abrindo unha fiestra que ata agora permanecía hermeticamente pechada. A cifra fala por si soa: dezanove persoas dependen de que alguén manteña aberto ese ventanal.

A medicina comparada como horizonte

Poucas veces un concepto tan aparentemente sinxelo como «comparar» xera resultados tan sofisticados e esperanzadores. A investigación inscríbese nunha disciplina que os especialistas coñecen como medicina comparada, un campo que aproveita as semellanzas biolóxicas entre especies diferentes para extraer conclusións trasladables á saúde humana. O campus de Lugo, coa súa dilatada tradición veterinaria vinculada á Universidade de Santiago de Compostela, soubo converter esa encrucillada entre o coñecemento animal e a biomedicina humana nun dos seus territorios produtivos máis singulares.