As cicatrices do ladrillo na costa galega

Cando o miraxe urbanístico se converte en ruína

A costa galega foi historicamente o escenario de toda clase de aventuras urbanísticas. Desde a ría de Vigo ata as frías augas de Ortigueira, o litoral galego padecerou durante as décadas de bonanza unha febre construtora que prometía converter cada acantilado nun lucrativo paraíso de cemento. Non obstante, cando a burbulla estalou, deixou ao seu paso non só unha paisaxe de edificios pantasma, senón tamén un labirinto xurídico e social do que resulta extremadamente complexo saír. O caso que agora sae á luz pública na provincia de Lugo non é un incidente illado, senón o síntoma crónico dunha enfermidade que afectou á planificación territorial de toda a comunidade autónoma.

Nesta ocasión, o foco informativo céntrase no municipio costeiro de Barreiros. A decisión municipal de sacar a licitación o derrubamento de medio cento de vivendas unifamiliares nas inmediacións da praia de Lóngara reavivou o debate sobre a xestión pública do territorio. O máis insólito e doloroso deste proceso radica en que varias destas casas estiveron ocupadas de maneira continuada polos seus propietarios durante máis de dúas décadas. Que familias arraigadas nun lugar vexan como a maquinaria pública ameaza con demoler o seu fogar por irregularidades administrativas e de planeamento pon de manifesto a crudeza dos erros do pasado.

A xeometría variable da legalidade inmobiliaria

Para comprender a magnitude destes conflitos, é preciso viaxar mentalmente aos anos previos á crise económica de 2008. Naquela época de euforia, non eran raros os municipios que recalificaban solos de protección ou admitían construcións en zonas de alto risco costeiro, amparándose en normativas locais que o tempo e os tribunais terminarían por derrocar. Que sucede cando un concello permite ou tolera a edificación e, anos máis tarde, a xustiza determina que aqueles terreos non eran aptos? O resultado é unha traxedia a varias bandas.

A lei retrocede coa mesma facilidade coa que avanzou, pero os ladrillos xa están pegados e as vidas xa están construídas. A maquinaria administrativa póñese en marcha para corrixir o desaguisado mediante ordes de demolición. Os chalés de Lóngara son o exemplo perfecto desta desconexión entre a planificación urbanística e a realidade humana. Este non é un fenómeno exclusivo da Mariña Lucense; toda a franxa costeira galega está salpicada de macroproxectos abortados, hoteis inacabados que erosionan a paisaxe e urbanizacións pantasma.

O papel da banca mal saneada e o especulador

Detrás destes despropósitos paisaxísticos e legais adoita haber unha arquitectura financeira igualmente podre. Durante os anos do boom, as entidades de crédito inxectaron diñeiro de forma febril en proxectos de dubidosa viabilidade. Cando a economía colapsou, moitos destes activos tóxicos acabaron baixo o paraugas institucional. A creación de sociedades xestoras de activos procedentes da reestruturación bancaria, como o Sareb, trouxo un precedente novidoso: o paso da banca mal saneada á propiedade de bens inmobiliarios. Este traspaso de activos non resolveu o problema de raíz, senón que simplemente cambiou de mans o testemuño da degradación territorial, mantendo vivos proxectos fallidos.