Ourense baleirase de cativos: a cidade perde, os arredores gañan

O termo «inverno demográfico» converteuse na expresión habitual para describir a realidade da Galicia interior, pero detrás desa etiqueta xeneralista escóndense fenómenos moi distintos. A última análise do padrón municipal, con cifras pechadas a finais de 2025, revela que a provincia de Ourense non envellece de xeito uniforme: mentres o núcleo urbano perde habitantes menores de dez anos de forma sostida, algúns concellos do contorno metropolitano experimentan xusto o contrario.

Un éxodo silencioso cara á periferia

A cidade de Ourense comezou o século con algo máis de 8.100 nenos censados menores desa idade. Un cuarto de século despois, esa cifra descendeu ata aproximadamente 6.750. A resta —ao redor de 1.400 menores— equivale, en termos prácticos, a deixar sen alumnado varios colexios completos, con todo o que iso implica para a planificación educativa, os servizos sociais e a vida de barrios enteiros.

Á onde foron eses nenos? En gran medida, non lonxe. O movemento demográfico dominante nas últimas dúas décadas foi o traslado de familias desde o casco urbano cara a municipios limítrofes, nun padrón de suburbanización que xa se observou noutras capitais galegas e españolas décadas atrás. Concellos como San Cibrao das Viñas ou O Pereiro de Aguiar viron medrar o seu censo infantil de forma notable, ata o punto de multiplicar o número de menores rexistrados a principios dos 2000.

Vivenda, emprego e servizos: a ecuación das familias

Os expertos en demografía insisten en que as decisións de residencia das familias con nenos pequenos raramente son caprichosas. Responden a unha combinación de factores concretos: o prezo e a dispoñibilidade de vivenda con espazo suficiente, a proximidade ao emprego e a existencia de servizos de apoio —escolas infantís, centros de saúde, transporte— que fan compatible a vida laboral coa parentalidade.

Nesa ecuación, o alfoz ourensán resulta máis competitivo cá propia capital. Chan máis barato, chalets e pisos máis amplos e un acceso rápido á cidade polas estradas radiais explican que moitos proxenitores opten por empadronarse na periferia mantendo a súa vida laboral en Ourense. O fenómeno é, no fondo, unha redistribución interna máis ca unha fuga real de poboación.

O rural, o gran perdedor

A terceira pata deste mapa a dúas velocidades é a máis preocupante. Os concellos rurais da provincia, afastados da área de influencia da capital, seguen perdendo poboación infantil de forma case irreversible. Sen nenos, non hai escola; sen escola, as familias novas descartan instalarse; e sen familias, o ciclo de despoboamento péchase sobre si mesmo. O relevo xeracional, en boa parte do territorio ourensán, é hoxe máis unha esperanza ca unha expectativa real.

Aquí é onde a situación se afasta do simple trasvasamento cidade-área metropolitana. O que ocorre nas comarcas do interior non é mobilidade, senón baleirado: a perda non se compensa en ningún punto do mapa provincial.

Consecuencias para a planificación urbana e educativa

Este desprazamento do peso demográfico infantil plantea retos inmediatos ás administracións. A cidade de Ourense deberá xestionar a presión decrecente sobre os seus centros escolares urbanos, co risco de peches ou fusións de liñas que tantas tensións xeran nos barrios afectados. Ao mesmo tempo, os concellos metropolitanos en crecemento precisan ampliar infraestruturas educativas e servizos sen dispoñer sempre dos recursos dun municipio capital.