Imaxinemos un lugar onde o médico, en vez de recetar un fármaco, recoméndache ir a un bar concreto a falar cos veciños ou pasear por un parque en hora punta para verte rodeado de familias. Pode soar a utopía, pero non o é. É o concepto de “prescrición social” que está a transformar a atención primaria e que un grupo de sanitarios en Lugo levou á práctica cartografando medio cento de espazos que favorecen a saúde en tres barrios da cidade: A Milagrosa, Albeiros e Paradai.
Este laborioso traballo de campo, que non pasou desapercibido para a comunidade científica autonómica —obtivo o segundo premio á mellor comunicación oral no último congreso de Medicina Familiar e Comunitaria de Galicia—, demostra que a saúde é unha materia que se fabrica e se coce na rúa, na trama social dun barrio, moito antes de que un paciente poña un pé nunha consulta.
Os responsables desta iniciativa, catro residentes especializándose en Medicina e Enfermaría Familiar e Comunitaria, investiron meses en percorrer estes barrios, falar coas súas xentes e detectar que lugares, negocios e recunchos teñen un impacto positivo e medible no benestar dos veciños. O resultado é un catálogo de 50 puntos de interese sanitario “non sanitario”.
O valor dunha rede de coidado informal
Que teñen en común un bar de toda a vida, unha froitería de barrio, un centro social e un parque infantil? Para un epidemiólogo comunitario, todos son o que se denomina un “activo de saúde”. Son espazos que, pola actividade que se realiza neles ou pola calidade das relacións humanas que os sosteñen, actúan como un auténtico escudo protector contra a soidade, o estrés ou a depresión.
A clave reside na capilaridade do tecido social. Unha cafetería onde o camareiro coñece os seus clientes habituais e se decata de se alguén falta varios días seguidos é, de facto, un servizo de atención a maiores que o sistema público non pode proporcionar. Un parque onde se reúnen avós con netos fomenta o contacto interxeracional e a actividade física sen necesidade de ximnasio. Estes detalles, a miúdo invisibles para as estatísticas macro, son os que este mapa de activos soubo rescatar e pór en valor.
Máis aló do modelo biomédico
O verdadeiro achado deste traballo non é só a lista de 50 lugares, senón a filosofía que o sustenta. A sanidade tradicional está envorcada en curar enfermidades, pero se esquece a miúdo de xerar saúde. A Atención Primaria, asfixiada polas axendas, ten poucas ferramentas para abordar os determinantes sociais que máis inflúen na saúde das persoas: o illamento, a falta de ingresos, a contorna física.
A prescrición social permítelle ao médico de familia ter un arsenal terapéutico máis aló do fármaco. Coñecer que na Milagrosa hai un local onde se imparten obradoiros de memoria, ou que en Paradai existe unha asociación de veciños moi activa, permítelle ao profesional facer unha derivación social tan importante como unha derivación ao cardiólogo.
Este enfoque, pioneiro en Galicia a nivel de cartografía detallada de barrio, conecta directamente cos postulados da Organización Mundial da Saúde, que leva anos advertindo de que o 80% dos factores que determinan a saúde dunha poboación non son médicos, senón sociais e ambientais. A saúde, polo tanto, xógase no territorio.
Un premio que abre camiño e un futuro por percorrer
A obtención do segundo premio á mellor comunicación oral nas xornadas galegas da especialidade supón un espaldarazo á hora de visibilizar esta metodoloxía. O camiño para que a prescrición social se integre de forma rutineira nos centros de saúde é aínda longo. Esixe tempo, formación dos profesionais e unha coordinación estreita cos servizos sociais municipais e o tecido a
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.