Tormentas en Ourense: a crónica dunha emerxencia anunciada no rural

A natureza, cando se ceba, non entende de fronteiras administrativas nin de plans de emerxencia. O leste da provincia de Ourense volveuno comprobar. As treboadas que descargaron con furia sobre as comarcas de Valdeorras e Viana do Bolo deixaron unha paisaxe de estradas cortadas, vivendas asolagadas e veciños refuxiados en plantas altas. Non é a primeira vez que ocorre, e a sensación de impotencia mestúrase coa pregunta de sempre: poderíase ter evitado?

Os damnificados non son grandes urbes con servizos de emerxencia sofisticados. Son pequenos núcleos de poboación onde a estrada é a única arteria de comunicación e onde cada regato que se desborda converte un día normal nunha pesadilla loxística. A crónica desta nova emerxencia en localidades como Vilamartín de Valdeorras ou Viana do Bolo non debería lerse como un suceso illado, senón como un síntoma recorrente da precariedade territorial que afecta á Galicia interior.

Unha paisaxe de auga e lama en Valdeorras e Viana

A noite do martes ao mércores foi especialmente longa en varios puntos do leste ourensán. O desbordamento do río Farelos obrigou a cortar a N-120 ao seu paso por Arcos, partindo en dous a comunicación viaria entre Vilamartín e a parroquia de A Rodeleira. Esta vía, que é eixe esencial para o tránsito de persoas e mercadorías cara a León, quedou soterrada baixo a auga durante horas, mentres os servizos de emerxencia traballaban para restablecer o tránsito con garantías.

Pero o problema non se limitou á gran estrada nacional. Nas estradas secundarias, aquelas que conectan aldeas e lugares de poboación dispersa, a situación foi aínda máis crítica. En Pradocabalos (Viana do Bolo), en O Mazo e na propia A Rodeleira, varias vivendas sufriron a entrada de auga e lama. Os veciños tiveron que refuxiarse nas plantas altas das súas casas, á espera de que o nivel da auga descendese. Unha escena que, por desgraza, se repetiu noutras ocasións nestas mesmas localidades.

Tamén en A Gudiña, ao sur da provincia, as choivas torrenciais provocaron arrastres de terra e pólas que danaron a OU-533, obrigando ao seu corte temporal. A rede viaria da zona, con frecuentes pendentes e curvas pechadas, é especialmente vulnerable a este tipo de fenómenos cando o terreo non retén a auga pola falta dun mantemento axeitado de cunetas e desaugadoiros.

A vulnerabilidade dun territorio esquecido

Máis alá das cifras concretas de rescates —que as administracións adoitan ofrecer con contaxotas—, o que revelan estas treboadas é a fraxilidade estrutural do rural galego fronte a fenómenos meteorolóxicos extremos. A Galicia interior, despoboada e envellecida, carece en moitos casos de infraestruturas de drenaxe suficientes, de plans de emerxencia actualizados e, sobre todo, da capacidade de reacción inmediata que teñen as grandes cidades.

Cando os ríos saen do seu leito, os primeiros en sufrilo son os veciños que viven nas ribeiras. E cando as estradas se cortan, os illados son eses mesmos veciños, que a miúdo teñen que esperar horas ou mesmo días para que unha máquina poida despexar o paso. A comparación co ocorrido en Valencia non é baladí: aínda que as dimensións sexan distintas, a sensación de abandono e a falta de previsión comparten un mesmo patrón.

As administracións locais, con recursos limitados, fan o que poden. Pero a pregunta que flota no ambiente é se se están tomando as medidas estruturais necesarias para mitigar estes riscos. A limpeza de canles, a reposición de pontes e a mellora dos sistemas de alerta temperá son tarefas que requiren investimento constante e planificación, non só reacción cando xa choveu.