A histórica presa coñecida como Peláez, dos Tresguerras ou “presa mai”, situada no río Támega entre os concellos de Monterrei e Verín, afundíuse recentemente no seu tramo central, deixando pasar o cauce a través da estrutura. O desprendemento, detectado tras as fortes crecidas de inverno, provocou un descenso do nivel do río e da capa freática e deixou secos canles e pradeiras que alimentaban o val. Os alcaldes de Monterrei e Verín reclaman unha actuación urxente; a Confederación Hidrográfica do Douro (CHD) limitase por agora a propoñer o seu derriba.
O colapso reduciu o nivel da auga entre dous e tres metros no tramo afectado, segundo medicións locais, e secou a levada que alimentaba muíños e regaba prados río arriba. Máis alá do impacto patrimonial, a perda da reserva hídrica plantea riscos para o abastecemento de Verín e para a supervivencia de pradeiras que poderían sufrir seca no verán. A rotura tamén alterou un remanso que funcionaba como criadeiro e refuxio de fauna acuática.
A presa, documentada por primeira vez en 1293 pero atribuída por algúns expertos a unha reconstrución ou orixe que podería remontarse ao século X ligada ao mosteiro de Celanova, acumulaba un valor histórico e funcional que os veciños reclaman protexer. A arqueóloga consultada na zona subliña a singularidade da obra e o seu uso continuado durante séculos como reguladora do cauce e orixe dunha rede de abastecemento tradicional.
Árbores e falta de mantemento, causas sinaladas
Veciños e testigos locais explican que a rotura produciuse pola acumulación de troncos e árbores secos que, arrastrados polas avenidas, quedaron atrapados na parte superior da presa e terminaron provocando um bautismo polo que se concentraron as presións da auga. Para moitos, ese tapón vexetativo é o resultado dun mantemento insuficiente dos cauces e da beira.
«Se non fose por ese burato onde se concentrou a presión e pasou a auga, a presa caería enteira»,
O veciño Eloi Domínguez, que documentou cunha foto a presenza deses árbores o 26 de xaneiro, sostén que a estrutura resistira avenidas peores ao longo da súa historia, pero que a acumulación de amieiros secos nese punto foi determinante. No paraxe pódense ver aínda troncos atorados entre os restos da presa e o novo cauce aberto polo colapso.
Consecuencias para a rega, os muíños e o ecosistema
Da presa partía unha levada naturalizada que percorría máis de dous quilómetros e abastecía antigos muíños; hoxe ese canal está seco e só quedan en pé dous muíños. A perda da folla de auga alterou hábitats acuáticos e ribereños, reducindo zonas de refuxio para aves e peixes e complicando a recarga da capa freática no tramo afectado.
Ademais do valor histórico, a presa actuaba como mecanismo de regulación que protexía prados e aproveitamentos agrícolas tradicionais. A ausencia dese control hidráulico eleva a vulnerabilidade de cultivos e pastos ante períodos de seca estival, e forza as administracións locais a buscar solucións inmediatas para garantir abastecemento e regas.
Aínda que a estrutura se atopa no termo municipal de Monterrei, a súa influencia en Verín levou a ambos concellos a coordinarse para abordar a reparación. A postura oficial da CHD, segundo trasladan fontes municipais, é que somente intervindrá para retirar os restos unha vez colapsada, sen promover a súa reconstrución patrimonial.
O alcalde de Monterrei, José Luis Suárez, conversou xa co seu homólogo verinense, Gerardo Seoane, e afirmou que, se fai falta, o concello asumirá a restauración con recursos propios ante a urxencia de recuperar a regulación hídrica e o valor histórico do paraxe.
«Se temos que asumir nós a restauración da presa, faremos con medios propios, pero estes desperfectos débense a que non se mantivo o río como debía»,
Os responsables locais piden agora apoio técnico e económico da Xunta e da CHD para unha intervención que combine criterios arqueolóxicos e ambientais. Reclaman tamén medidas inmediatas de limpeza e retirada de madeira acumulada para evitar novos desprazamentos de sedimentos e unha maior erosión das beiras.
O suceso, coñecido o 17 de marzo de 2026 e denunciado por veciños e especialistas, abriu un debate sobre a conservación do patrimonio hidráulico rural e a xestión dos cauces fronte a eventos extremos. Veciños e autoridades coinciden na necesidade dunha resposta coordinada que garanta ao mesmo tempo a seguridade, o abastecemento e a preservación do valor histórico e ecolóxico do Támega.
Pode interesarte:
