A histórica presa coñecida como Peláez, dos Tresguerras ou “presa mai”, situada no río Támega entre os concellos de Monterrei e Verín, hundíuse recentemente no seu tramo central, deixando pasar o cauce a través da estrutura. O desprendemento, detectado tras as fortes crecidas de inverno, provocou un descenso do nivel do río e da capa freática e deixou secos canais e pradeiras que alimentaban o val. Os alcaldes de Monterrei e Verín reclaman unha actuación urxente; a Confederación Hidrográfica do Duero (CHD) limítase por agora a propoñer o seu derrubo.
O colapso reduciu o nivel da auga entre dous e tres metros no tramo afectado, segundo medicións locais, e secou a levada que alimentaba muíños e regaba pradeiras río arriba. Máis aló do impacto patrimonial, a perda da reserva hídrica supón riscos para o abastecemento de Verín e para a supervivencia das pradeiras que poderían sufrir períodos de seca no verán. A rotura tamén alterou un remanso que funcionaba como criadeiro e refuxio de fauna acuática.
A presa, documentada por primeira vez en 1293 pero atribuída por algúns expertos a unha reconstrucción ou a un orixe que podería remontarse ao século X ligado ao mosteiro de Celanova, acumulaba un valor histórico e funcional que os veciños reclaman protexer. A arqueóloga consultada na zona subliña a singularidade da obra e o seu uso continuado durante séculos como reguladora do cauce e como orixe dunha rede de abastecemento tradicional.
Árbores e falta de mantemento, causas sinaladas
Veciños e testemuñas locais explican que a rotura se produciu pola acumulación de troncos e árbores secos que, arrastrados polas avenidas, quedaron atrapados na parte superior da presa e remataron provocando un burato polo que se concentrou a presión da auga. Para moitos, ese tapón vexetativo é o resultado dun mantemento insuficiente dos cauces e da ribeira.
«Se non fora por ese burato onde se concentrou a presión e pasou a auga, a presa tería caído enteira»,
O veciño Eloi Domínguez, que documentou cunha foto a presenza desas árbores o 26 de xaneiro, sostén que a estrutura resistira riadas peores ao longo da súa historia, pero que a acumulación de amieiros secos nese punto foi determinante. No paraxe poden verse aínda troncos atorados entre os restos da presa e o novo cauce aberto polo colapso.
Consecuencias para o regadío, os muíños e o ecosistema
Da presa partía unha levada naturalizada que percorría máis de dous quilómetros e abastecía antigos muíños; hoxe ese canal está seco e só quedan en pé dous muíños. A perda da lámina de auga alterou hábitats acuáticos e ribeireños, reducindo zonas de refuxio para aves e peixes e complicando a recarga da capa freática no tramo afectado.
Ademais do valor histórico, a presa actuaba como mecanismo de regulación que protexía pradeiras e aproveitamentos agrícolas tradicionais. A ausencia dese control hidráulico eleva a vulnerabilidade das cultivos e dos pastos ante períodos de seca estival, e obriga ás administracións locais a buscar solucións inmediatas para garantir o abastecemento e os regos.
Aínda que a estrutura se atopa no termo municipal de Monterrei, a súa influencia en Verín levou a ambos concellos a coordinarse para abordar a reparación. A postura oficial da CHD, segundo trasladan fontes municipais, é que só intervirá para retirar os restos unha vez colapsados, sen promover a súa reconstrución patrimonial.
O alcalde de Monterrei, José Luis Suárez, xa falou co seu homólogo verinense, Gerardo Seoane, e afirmou que, se fai falta, o municipio asumirá a restauración con recursos propios ante a urxencia de recuperar a regulación hídrica e o valor histórico do paraxe
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.