O abismo demográfico no cinto de Santiago: Ames rejuvenece mentres o rural se apaga

Poucas veces o mapa dunha rexión debuxa un contraste tan brutal en tan poucos quilómetros. A comarca de Santiago vive escindida entre a vitalidade periférica e o inexorable avellentamento do seu interior, un fenómeno que ameaza con romper a cohesión territorial das Terras Compostelás. A estatística non admite interpretacións tranquilizadoras: no conxunto da área metropolitana apenas existe un menor de vinte anos por cada tres persoas xubiladas. É a radiografía dunha Galicia dual, onde a esperanza e o relevo xeracional se concentran case en exclusiva nun puñado de concellos dormitorio.

O oasis periurbano e o milagre da costa

Convén lembrar que a demografía é o termómetro máis cruel das políticas territoriais. Quen percorra as rúas céntricas de Bertamiráns ou o ensanche de O Milladoiro comprobará que a vida bulle. Os parques infantís están cheos e os colexios precisan ampliacións. Non é froito da casualidade, senón do éxodo silencioso das novas familias compostelás que foron expulsadas da capital polo prezo da vivenda e buscan teito nos concellos limítrofes.

Neste respecto, os datos consolidan a Ames e Oroso como os únicos concellos de toda a área de Santiago onde os menores de vinte anos logran superar en número os maiores de sesenta e catro. Son os auténticos motores do relevo xeracional. A proximidade á capital, as boas comunicacións pola autovía e o desenvolvemento de urbanizacións cambiaron as regras do xogo. Aí reside a clave do seu éxito demográfico.

Non é menor o dato que achega a costa. Lonxe da influencia directa de Compostela, os concellos de Ribeira e Boiro tamén figuran na lista das zonas máis rexuvenecidas. A forza da industria pesqueira, a actividade portuaria e un sector de servizos vinculado ao mar seguen exercendo un poderoso imán para reter a mocidade. Brión e Teo completan este selecto grupo de localidades que resisten o envite do calendario.

A sentenza de morte do rural interior

Abonda con viaxar uns quilómetros cara ao leste ou ao norte para que a paisaxe humana cambie de forma drástica. Dificilmente se manterá a cobertura de servizos públicos en zonas onde o groso da poboación xa superou a idade de xubilación. Touro, Val do Dubra, Arzúa e Vedra encabezan o luctuoso ránking do despoboamento e o avellentamento no cinto compostelán.

Alí, a matemática vólvese tráxica. As aldeas baleiran e as casas quedan pechadas a maior parte do ano. A ninguén se lle escapa que a falta de oportunidades laborais e o abandono institucional das zonas rurais durante décadas pasaron unha factura imposible de pagar. A mocidade tivo que facer as maletas, buscando nas grandes cidades o que a súa terra lle negou. Demasiado tempo ignorando o problema. A cifra fala por si soa.

Analistas do ámbito sociolóxico advirten de que esta tendencia crea un círculo vicioso demoledor. Cando un concello perde poboación nova, o peche de colexios e centros de saúde é só cuestión de tempo. Isto, á súa vez, desanima aínda máis ás poucas familias que puidesen considerar establecerse na zona. Unha espiral da que é moi difícil saír.

O desafío de gobernar un territorio de contrastes

O certo é que as administracións públicas están a obrar cunha cegueira preocupante. A miúdo deseñanse plans de infraestruturas ou sanitarios pensados para unha poboación estática que xa non existe. A Xunta e os concellos enfróntanse agora ao reto de cadrar o círculo: dotar de servizos a un territorio que se despoboa, mentres se constrúen novas escolas noutro que se desborda.