Mentres boa parte dos oficios tradicionais galegos loita por sobrevivir á despoboación e á desinterese das novas xeracións, a renda de bilros demostra que unha técnica centenaria pode seguir sendo un punto de encontro vivo. A proba chegou este fin de semana en Monforte de Lemos, onde máis de 400 artesás e artesáns procedentes de tres comunidades autónomas distintas citáronse na explanada de A Compañía para practicar xuntos un saber facer que, lonxe de esgotarse, transmítese.
Non se tratou dunha efeméride illada. A cidade xa celebrou tres edicións anteriores deste encontro, impulsado polo Concello en colaboración coa Asociación de Palilleiras Ribeira Sacra, e a cita instalouse de forma estable no calendario cultural local. Esa continuidade é, quizais, o dato máis relevante: no terreo da artesanía, soster unha convocatoria no tempo adoita ser máis difícil que organizar unha grande xornada puntual.
Unha xeografía inesperada: de Galicia a Huelva
Un dos aspectos máis chamativos do encontro é o alcance da convocatoria. Xunto a participantes de distintos puntos de Galicia e de Castela e León, o certame acolleu a palilleiras chegadas desde a provincia de Huelva, un territorio andaluz coa súa propia tradición encaixeira. Que un oficio asociado a miúdo ao mundo rural do noroeste peninsular logre atraer a practicantes do sur di moito da rede de contactos que tecen as asociacións de billeteiras e da mobilidade que hoxe alcanza esta comunidade artesanal.
A xornada desenvolveuse baixo un calor intenso, cha tenda instalada en pleno centro urbano onde as participantes traballaron ante o público. Precisamente esa exposición aberta é un dos valores formativos do formato: quen pasaron pola explanada puideron comprobar en directo a precisión, a destreza e a paciencia que esixe cada peza, un exercicio de divulgación que poucas disciplinas artesanais se poden permitir de forma tan visual.
Máis que mans: un mercado de materiais
O encontro non se limitou á práctica colectiva do bilro. Unha ducia de postos especializados, procedentes de varias zonas do país e de Madrid, ofreceron rendas terminadas e, sobre todo, materiais para esta labor: os recursos que unha palilleira necesita non sempre resultan fáciles de atopar, e concentralos nun mesmo espazo converte o evento nun punto de subministración e de intercambio comercial, ademais de convivencia.
O acto inaugural correu a cargo do responsable municipal José Tomé Roca, que destacou a elevada participación desta cuarta edición e defendeu a solidez dunha iniciativa que xa forma parte do patrimonio inmaterial da cidade. É un argumento que comparten quen defenden a protección das artesanías tradicionais: cando unha técnica como a renda de bilros perde os seus espazos de encontro, o risco de ruptura na transmisión xeneracional multiplícase.
O reto pendente: o relevo
A cifra de 400 participantes é un indicador de vitalidade notable, pero tamén plantea a pregunta que ningún encontro pode responder por si só: está chegando este saber ás xeracións máis novas? As asociacións de palilleiras de toda España enfrontan o mesmo desafío, e as citas públicas como a de Monforte son precisamente unha das ferramentas que mellor funcionan para achegar o oficio a quen descoñece a súa existencia.
Con esta cuarta edición, Monforte consolida unha posición que poucas cidades do seu tamaño poden exhibir: a de referente rexional para unha disciplina artesanal con séculos de historia. A combinación de apoio institucional, asociacionismo local e unha comunidade de practicantes activa e extensa parece ser a fórmula que sostén a cita ano tras ano. Se a renda de bilros conserva futuro, será en boa medida grazas a este tipo de xornadas onde o oficio se mues
