O Servizo de Traumatoloxía do HULA (Hospital Universitario Lucus Augusti) incorporou unha técnica que até agora se practicaba con maior frecuencia en centros de referencia: o alongamento óseo mediante un cravo intramedular controlado por magnetismo. O procedemento, dirixido polo traumatólogo Manuel Bravo, permitiu a unha paciente na vintena iniciar a corrección dunha diferenza entre pernas de 4 centímetros sen recorrer a fixadores externos.
A intervención e como funciona o cravo magnético
A operación consistiu, como nas técnicas convencionais de alongamento, en realizar unha osteotomía —romper de forma controlada o fémur— e introducir un cravo intramedular que queda ancorado con parafusos en ambos fragmentos. A innovación radica en que o dispositivo incorpora un mecanismo magnético interno que se acciona desde o exterior mediante un mando a distancia. A partir do décimo día postoperatorio a propia paciente comezará a activar o imán para separar de forma moi progresiva os dous extremos óseos.
Segundo o protocolo seguido en Lugo, a pauta de distracción será de 0,25 milímetros por manobra, tres veces ao día, o que supón un avance de case 0,75 milímetros diarios. Con esa cadencia agárdase alcanzar os 4 centímetros de corrección en aproximadamente mes e medio. O equipo do HULA lembra, non obstante, que esa fase de elonxación é só a primeira; unha vez alcanzada a lonxitude prevista comeza un período de consolidación no que o óso debe calcificarse e gañar resistencia antes de retirar o cravo.
O traumatólogo Bravo estivo asistido en quirófano polos doutores Pedro González Herranz —xefe da Unidade de Traumatoloxía Pediátrica do CHUAC—, Víctor Urdaneta, Víctor Medel, Yolanda Luaces e Alejandro López Pardo. A intervención levouse a cabo fai un par de semanas e a paciente recibiu a alta catro días despois, tras a primeira fase de recuperación hospitalaria.
«A paciente que interviñemos é a paciente ideal», recoñeceu o doutor Bravo, en alusión á súa idade e estado xeral.
Dos fixadores externos ao cravo intramedular: vantaxes e matices
Até hai poucas décadas a técnica de elección para alongar ósos longos pasaba polos coñecidos fixadores externos —armazóns que, ancorados ao óso a través de brocas, permiten a distracción gradual seguindo o método de Ilizarov—. Son eficaces, pero visibles e aparatosos; ademais incrementan o risco de infección polo paso de pinos e parafusos a través da pel. A aparición de sistemas intramedulares controlados por imáns cambiou o panorama: o paciente non leva nada fóra do corpo, a hixiene é máis sinxela e a aceptación estética e psicolóxica mellora.
O sistema implantado en Lugo, comercialmente coñecido como Precice, non é un material novo en quirófano, pero estréase como técnica autonómica nas mans do equipo do HULA. En A Coruña, por exemplo, o equipo do Pedro González Herranz xa acumulaba experiencia con decenas de implantes en nenos con disimetrías conxénitas. A coordinación entre equipos e a formación son claves: en Galicia esta tecnoloxía pode reducir os desprazamentos de pacientes novos a grandes centros, pero tamén esixe unha loxística de seguimento e rehabilitación estreita.
Non todo son vantaxes automáticas: o custo do material é superior ao dos fixadores externos e a técnica esixe unha selección rigorosa de candidatos. Ademais, aínda que o risco de infección superficial diminúe, non desaparece a posibilidade de complicacións como fallo de consolidación, disfunción articular ou necesidade de revisións cirúrxicas. Por iso, os especialistas insis
