O milagre da memoria en Santiago: a foto de Os Basquiños que emocionou a Galicia

Poucas veces unha imaxe estática consegue deter o tempo nunha cidade tan viva como a capital galega. Unha vella instantánea tomada fronte á capela da Pastoriza converteuse recentemente nun fenómeno inesperado nas redes sociais. Grazas ao testemuño dun dos veciños retratados, o misterio sobre a identidade daquel numeroso grupo de homes de Os Basquiños finalmente ficou resolto, devolvendo á luz unha auténtica peza de nostalxia colectiva.

O poder da nostalxia nas rúas compostelás

A ninguén se lle escapa que as redes sociais cambiaron por completo a nosa forma de consumir información e relacionarnos. Con todo, os algoritmos tamén teñen a virtude inesperada de rescatar tesouros esquecidos. Hai apenas un par de semanas, unha publicación reavivou de golpe a memoria histórica do barrio. A imaxe, rescatada dos arquivos xornalísticos, amosaba un amplo grupo de homes posando con certa solemnidade. Demasiado tempo gardada en caixóns e hemerotecas.

Quen pase hoxe polas inmediacións da Capela da Nosa Señora da Pastoriza apenas recoñecerá aquel ambiente se se detén a mirar as vellas fotografías. As cidades evaporan a súa historia a base de asfalto, cristal e présas. Cómpre lembrar que estes fortes lazos veciñais foron o auténtico motor da sociedade galega durante boa parte do século pasado. A fotografía en cuestión non era simplemente unha reunión ocasional de coñecidos. Era o reflexo dunha época na que as rúas pertencían á xente, un espazo de socialización que hoxe definxa fronte ás pantallas.

O testemuño que rompeu o silencio

O certo é que o reto lanzado na rede social da fotografía parecía case imposible de resolver nun principio. Rostros avellentados, posturas doutra época e unha calidade de imaxe limitada complicaban calquera intento rigoroso de identificación. Abonda con mirar as composicións que hoxe dominan internet para decatarse do profundo abismo xeracional que nos separa daqueles composteláns. Aínda así, a resposta non se fixo agardar.

Un veciño da zona, que ademais aparecía na histórica toma, achegou a peza do puzle que faltaba para dar sentido á instantánea. O seu testemuño directo permitiu pór rostro e nome a case todas as figuras que aparecían inmortalizadas. Non é menor o dato de que a imaxe reunía a varias xeracións dunha mesma comunidade. Avós, pais e fillos compartían plano nun exercicio involuntario de orgullo de pertenza. A tradición oral, tan arraigada nas terras de Galicia, impúxose con facilidade á frialdade dos píxeles e as etiquetas dixitais. Aí está a clave da cultura popular: transmítese de boca en boca, resistindo o paso dos anos.

Da hemeroteca ao teléfono móbil

Difícil atopar nestes últimos meses un exemplo máis claro de como o formato dixital pode abrazar con forza o patrimonio analóxico. Unha imaxe que descansaba en silencio no arquivo dun medio local renaceu para converterse en tema de conversación habitual nas cafeterías da zona monumental e nos mercados da periferia. Os comentarios en internet multiplicáronse exponencialmente en cuestión de días. Persoas de toda a comunidade autónoma lembraban situacións perfectamente similares nas súas propias parroquias, aldeas e barrios obreiros.