A provincia de Ourense vive cada ano a mesma paradoxa: cando chega o bo tempo e as aldeas recuperan vida, o recurso máis esencial escasea. As infraestruturas hidráulicas do rural, concibidas para dar servizo a un feixe de residentes fixos, colapsan baixo a presión dos meses estivais. Á sobrecarga demográfica engádense agora as consecuencias dun clima cada vez máis extremo, con termómetros á alza e reservas hídricas polos chans.
Unha poboación que se multiplica e unhas tubaxes que non ceden
O patrón repítese cunha puntualidade alarmante. As aldeas e pequenas localidades da provincia experimentan un crecemento poboacional repentino durante os meses de xullo e agosto. Os veciños que residen permanentemente nas cidades regresan aos seus lugares de orixe, e con eles chegan familiares, amigos e veraneantes. Esta fluctuación, tan vital para manter o pulso económico e social destes núcleos, choca frontalmente coa realidade material das redes de distribución.
Falamos de canalizacións antigas, a miúdo dimensionadas para a décima parte dos usuarios que intentan abastecer en plena tempada alta. O sistema, simplemente, non dá máis de si. A isto hai que engadir o lastre histórico das fugas en redes deficientes, desperfectos que en moitas ocasións tardan días en localizarse e repararse, agravando aínda máis a perda de recurso nos depósitos.
O Ribeiro, no ollo do furacán climático
A comarca do Ribeiro acapara gran parte dos problemas actuais. O seu particular microclima, caracterizado por unha acusada secura e temperaturas elevadas nesta época, converte a xestión da auga nun desafío de primeira orde para os concellos da zona. A demanda doméstica dispárase cando os encoros e mananciais rexistran os seus niveis máis baixos.
A situación chegou a un punto de tal tensión que diversas entidades locais vense na obriga de establecer restricións preventivas no subministro. Non falamos dunha decisión caprichosa, senón dunha medida de supervivencia para garantir que a auga potable chegue, polo menos aos tropezóns, a todos os fogares. Algunhas aldeas do termo municipal de Leiro xa están sufrindo de primeira man as consecuencias directas desta coyuntura, vendo como o caudal das súas billas diminúe drasticamente.
Prealerta hídrica: o sistema solicita auxilio
O problema traspasa os límites dos pequenos concellos e converteuse nunha cuestión de Estado rexional. O drástico descenso no caudal dos ríos provocou unha reacción institucional inmediata. O organismo competente en materia de cuncas, a Confederación Hidrográfica Miño-Sil, tivo que activar recentemente o protocolo de prealerta por seca para todo o territorio provincial.
Esta declaración non é un mero trámite burocrático. É un aviso serio que reflicte o estado real dos cauces galegos e castelán-leoneses que nutren as reservas. Cando os ríos levan menos auga, os pozos e captacións das que dependen moitos concellos baleiran a un ritmo vertixinoso, imposibilitando a recarga natural dos depósitos municipais.
Un debate pendente: modernización fronte a emerxencia
Resulta evidente que as medidas de emerxencia —como os cortes de subministro ou as prohibicións de rega— son parches temporais ante un problema estrutural de base. A situación obriga a plantexar unha reflexión profunda sobre o modelo de xestión hídrica no noroeste peninsular.
O fenómeno da despoboamento e o conseguinte repoboamento estival esixe infraestruturas versátiles e resilientes. Mentres a administración non acometa unha modernización integral das redes de abastecemento no medio rural, eliminando as cuantiosas perdas por averías e ampliando a capacidade de almacenamento, os titulares sobre aldeas sen auga durante o mes de agosto seguirán
