A provincia de Ourense vive cada ano a mesma paradoxa: cando chega o bo tempo e os pobos recobran vida, o recurso máis esencial escasea. As infraestruturas hidráulicas do rural, concebidas para dar servizo a un puñado de residentes fixos, colapsan baixo a presión dos meses estivais. Á sobrecarga demográfica sumanse agora as consecuencias dun clima cada vez máis extremo, con termómetros ao alza e reservas hídricas nos solos.
Unha poboación que se multiplica e uns tubos que non ceden
O patrón repítese con unha puntualidade alarmante. As aldeas e pequenas localidades da provincia experimentan un crecemento poblacional repentino durante os meses de xullo e agosto. Os veciños que residen permanentemente nas cidades regresan aos seus lugares de orixe, e con eles chegan familiares, amigos e veraneantes. Esta fluctuación, tan vital para manter o pulso económico e social destes núcleos, choca frontalmente coa realidade material das redes de distribución.
Falamos de canalizacións antigas, a miúdo dimensionadas para unha décima parte dos usuarios que intentan abastecer en plena tempada alta. O sistema, simplemente, non dá máis de si. A isto hai que engadir o lastre histórico das fugas en redes deficientes, desperfectos que en moitas ocasións tardan días en localizarse e repararse, agravando aínda máis a perda do recurso nos depósitos.
O Ribeiro, no ollo do furacón climático
A comarca do Ribeiro acollexe gran parte dos problemas actuais. O seu particular microclima, caracterizado por unha acentuada sequedade e temperaturas elevadas nesta época, converte a xestión da auga nun desafío de primeiro orde para os concellos da zona. A demanda doméstica dispara cando os encoros e manantiais rexistran os seus niveis máis baixos.
A situación chegou a un punto de tal tensión que diversas entidades locais véñense na obriga de establecer restricións preventivas no subministro. Non falamos dunha decisión caprichosa, senón dunha medida de supervivencia para garantir que a auga potábel chegue, polo menos a trompicóns, a todos os fogares. Algunhas aldeas do termo municipal de Leiro xa están sufrindo de primeira man as consecuencias directas desta coyuntura, vendo como o caudal das súas chafarros diminúe drásticamente.
Prealerta hídrica: o sistema solicita auxilio
O problema trascende os límites dos pequenos concellos e converteuse nunha cuestión de Estado rexional. O drástico descenso no caudal dos ríos provocou unha reacción institucional inmediata. O organismo competente en materia de cuencas, a Confederación Hidrográfica Miño‑Sil, tivo que activar recentemente o protocolo de prealerta por seca para todo o territorio provincial.
Esta declaración non é un mero trámite burocrático. É un aviso serio que reflicte o estado real dos cauces galegos e castelán‑leoneses que nutren as reservas. Cando os ríos levan menos auga, os pozos e captacións dos que dependen moitos concellos vacíanse a un ritmo vertixinoso, imposibilitando a recarga natural dos depósitos municipais.
Un debate pendente: modernización fronte a emerxencia
Resulta evidente que as medidas de emerxencia —como os cortes de subministro ou as prohibicións de rega— son parches temporais ante un problema estrutural de base. A situación obriga a plantear unha reflexión profunda sobre o modelo de xestión hídrica no noroeste peninsular.
O fenómeno da despoboación e o consiguiente repoboamento estival esixe infraestruturas versáteis e resilientes. Mentres a administración non acometa unha modernización integral das redes de abastecemento no medio rural, eliminando as cuantiosas perdas por avarías e ampliando a capacidade de almacenamento, os titulares sobre pobos sen auga durante o mes de agosto seguirán sendo unha constante.
