Galicia, en chamas: cinco lumes marcaron o verán

Un feixe de lumes en Galicia arrasou o 30 % da superficie queimada en todo o país. España, pola súa banda, só foi superada por Ucraína en extensión forestal devastada. As lapas non respectaron comarcas, romperon récords e deixaron unha estela de fume que aínda flota sobre a política e a xestión do territorio.

A pegada do lume en terra húmida

Quen pense que Galicia, polo seu clima oceánico, está a salvo de grandes incendios, está equivocado. Este verán, cinco conatos convertéronse en traxedias de escala inusual. Xuntos consumiron decenas de milleiros de hectáreas. Xa non se trataba de lumes illados, senón dunha cadea de catástrofes que se alimentaron do vento, da seca atípica e dunha orografía traizoeira. As ladeiras da Serra do Eixe, os montes da Limia ou as costas que baixan cara ao Miño arderon con furia. Pobos pequenos, coma aqueles preto de Verín ou arredor de O Incio, viron o fume a metros das súas casas. Algúns tiveron que ser desaloxados. Outros, rezar cos ollos fixos no horizonte avermellado.

A cifra fala por si soa: 30 % do total queimado en España, concentrado en só cinco focos galegos. Non é un dato menor. España xa encabeza o ránking europeo de incendios forestais, só superada por Ucraína, un país en guerra. Abonda con mirar os mapas do EFFIS, o sistema europeo de información sobre incendios, para comprobalo. Pero o que máis preocupa non é o número, senón o patrón. Cada vez hai máis superficie queimada, e non só en agosto.

Lume natural ou lume de veciño?

Fontes xudiciais lembran que, ano tras ano, a maioría dos incendios teñen orixe humana. Directa ou indirecta. Non é a caída dun raio en plena treboada o que prende Galicia. É un descoido. Unha práctica agrícola mal xestionada. Ou, en casos documentados, unha acción intencionada. Ninguén ignora que en zonas con conflitos polo uso do solo, os lumes adoitan coincidir con tensións previas. Terras comunais, eucaliptos, repartos de monte… temas que doen en moitos concellos.

Un alto cargo municipal da provincia de Ourense, que pediu o anonimato, asegurou que “hai zonas onde o control do monte é case imposible. As herdanzas están fraccionadas, non hai quen as manteña, e cun misto todo pode arder en horas”. A xestión forestal en Galicia segue a ser un crebacabezas de pequenas parcelas, moitos donos e escasa prevención. Demasiado tempo se investiu en apagar, e non en previr.

O estado da emerxencia permanente

Este verán, o despregue de medios foi masivo. Chegaron helicópteros dende Andalucía. Bombeiros forestais doutras comunidades mobilizáronse baixo o Mecanismo Europeo de Protección Civil. Pero houbo momentos nos que os efectivos quedaron curtos. O lume avanzaba máis rápido do previsto. As condicións meteorolóxicas, cambiantes. Un fronte frío que non chegaba. O vento do norte que empurraba as lapas terra adentro.

O Ministerio para a Transición Ecolóxica activou o Plan Infoca a nivel estatal. Aínda así, as críticas non tardaron en chegar. Algúns técnicos do corpo de extinción galego expresaron en privado a súa frustración: “Chegamos tarde, mal e con pouca coordinación”. A resposta, insisten, debe ser máis áxil, máis local, máis preventiva. “Non podemos seguir en modo emerxencia todo o ano”, dixo un deles, baixo condición de non revelar o seu nome.

O bosque que non se recupera

O que queda tras o paso do lume non é só terra ennegrecida. É un ecosistema roto. Arborado autóctono, coma o carballo ou o castiñeiro, tardará décadas en rexenerarse. No seu lugar, o eucalipto, resistente ao lume e rápido en colonizar terreo, estende as súas raíces. Non é casualidade que moitas zonas queimadas xa estean verdes de novo, con ese verde artificial do monocultivo. A industria papeleira segue presente. E con ela, o debate sobre que tipo de bosque queremos.