Galicia tropezará co seu peiro rexistro histórico no informe PISA 2025

Os resultados galegos no informe PISA 2025 caeron ata marcar as súas peores cifras desde que existen datos desglosados por comunidade, un descenso que se estende ás tres competencias avaliadas. A lectura do dato, con todo, esixe matiz: o retroceso é xeneralizado en todo o país e no contorno internacional, de modo que Galicia logra manterse por riba da media nacional en Lectura, Matemáticas e Ciencias. Cae, si, pero cae menos ca outros.

Un chan descoñecido desde 2006

Convén recordar que a serie histórica de resultados desglosados para Galicia arranca en 2006. Desde entón, a comunidade oscilara sen chegar nunca aos niveis que agora presenta a edición de 2025. Ninguén esperaba unha noticia boa, mais o alcance do descenso respecto á avaliación de 2022 sorpréndeo mesmo a quen seguen de preto a evolución do sistema educativo galego.

PISA é a proba internacional que cada tres anos mide as competencias dos alumnos de quince anos en lectura, matemáticas e ciencias. Por iso os seus resultados pesan tanto: non miden o que un alumno sabe memorizar, senón o que é quen de facer co aprendido. Que unha comunidade coa tradición educativa de Galicia anote o seu mínimo histórico é, como mínimo, motivo de preocupación. A cifra fala por si só.

Cae Galicia, mais cae máis o conxunto

Difícil, aínda así, presentalo como un logro. Estar por riba dunha media que tamén descende é un consolo de relativamente pouco valor educativo, aínda que politicamente resulte conveniente. Os responsables de política educativa terán que decidir se se conforman co enfoque comparativo ou se afrontan a tendencia de fondo que estes datos debuxan. Non parece casualidade que a deterioración coincida cun ciclo marcado pola interrupción da presencialidade nos institutos e pola progresiva perda de hábitos de estudo; o propio informe nacional apunta nesa dirección.

Que hai detrás do descenso

O certo é que as competencias básicas non caen dun día para outro. A lectura, as matemáticas e as ciencias son os tres piares sobre os que se constrúe calquera itinerario académico e, despois, calquera inserción laboral digna. Que unha cohorte enteira de quinceáns galegos presente peores resultados ca ningunha anterior da que exista rexistro non pode despacharse coa mención de que «estamos mellor ca a media». Demasiado tempo levamos usando ese argumento.

Tampouco o calendario axuda a disimular. A publicación do informe chega xusto no arranque do curso escolar, cando os colexios galegos abren as súas portas e as familias volven interrogarse pola calidade da educación que reciben os seus fillos. Será doado para uns atribuír o descenso á herdanza da pandemia, e para outros ás políticas do goberno autonómico de quenda. O diagnóstico real, como sempre, estará nalgún punto intermedio e esixirá algo que aos debates educativos adoita faltar: continuidade máis alá dunha lexislatura.

Unha lectura para o futuro inmediato

O dato que queda tras a lectura do informe é dobre. Por unha banda, un rexistro histórico negativo que obriga a examinar que está a fallar nas aulas galegas. Por outra, unha posición relativa que aínda resiste, por riba da media española, e que demostra que o sistema non está roto, aínda que si desgastado.