Un sopro de océano chegou ao corazón de Galicia. Máis de duascentas pezas do British Museum, procedentes das illas do Pacífico Sur, cruzaron o Atlántico para instalarse no Museo Internacional de Escultura Contemporánea, o Gaiás, en Santiago. A exposición Voces do Pacífico inaugura unha das mostras máis ambiciosas que se lembran no noroeste peninsular, non só pola envergadura do préstamo, senón pola profundidade con que reinterpreta as culturas oceánicas.
Unha ponte entre mundos
A entrada da exposición está marcada por unha instalación inédita: unha danza de benvida creada por un artista de ascendencia maorí. Non é un espectáculo, senón un acto de recoñecemento. Quen o observa sente que non está entrando simplemente a unha sala, senón a un espazo ritual. O son de cunchas, madeiras talladas e teas que ondean ao ritmo dun vento imaxinado anuncian que isto non é arqueoloxía morta, senón tradición viva.
As pezas, que abranguen desde obxectos funerarios ata adornos corporais, estatuíñas e ferramentas cerimoniais, proveñen de arquipélagos dispersos: illas Salomón, Vanuatu, Papúa Nova Guinea, Polinesia. Moitas delas non saíran do British Museum en décadas. A súa chegada a Galicia non responde a capricho curatorial, senón a un xiro global: os museos comezan a devolver simbolicamente o que o colonialismo levou. Non se trata de devolución material —iso segue pendente—, senón de devolución do sentido. Voces do Pacífico non expón reliquias, expón memoria.
Convén lembrar que moitas destas pezas foron coleccionadas sen consentimento, a miúdo en expedicións científicas que ocultaban intereses imperiais. Hoxe, ao mostralas en diálogo con artistas contemporáneos do Pacífico, a exposición cambia o guión. Xa non son obxectos exóticos, senón portavoces dunha cosmovisión. Un responsable do sector cultural galego sinalou, sen querer dar nome, que “isto non é patrimonio alleo, é patrimonio común que por fin se comparte con xustiza.”
Arte que fala desde o fondo do tempo
Nunha sala escura, unha máscara de Vanuatu observa en silencio. Está feita de cortiza, con incrustacións de cuncha e mirada fixa. Xunto a ela, unha escultura moderna de resina e metal respóndelle. É como se o pasado e o presente se recoñecesen. Non hai etiquetas que impoñan narrativas, senón invitacións a escoitar. E iso é o que máis impresiona: a exposición non educa, interpela.
A cifra fala por si soa: 212 pezas, entre antigas e contemporáneas, distribuídas en cinco núcleos temáticos. Un deles, dedicado ao mar, inclúe canoas en miniatura, anzois de óso e amuletos de navegación. Outro, á espiritualidade, mostra figuras de devanceiros talladas en madeira de teca. Difícil non pensar en como estas culturas, a miúdo tachadas de “primitivas”, desenvolveron sofisticados sistemas de coñecemento baseados na observación do ceo, das correntes e dos ciclos naturais.
Basta con mirar unha cesta de Fiyi, tecida con tal precisión que parece respirar, para entender que a arte non é ornamento aquí: é supervivencia, é memoria, é palabra. Aí está a clave. O museo galego non exhibe obxectos, exhibe pensamento encarnado. E faino nun edificio que, pola súa arquitectura aberta e vidrada, parece querer dialogar co entorno natural. O Monte do Gozo, tan presente no Camiño de Santiago, hoxe tamén escoita outras peregrinacións: as dos navegantes estelares do Pacífico.
Únete a la conversación
Regístrate gratis con tu email para comentar en las noticias. Tu opinión importa.