Galicia entre dúas ribeiras: a terra que se queda e a memoria que se vai
A semana do 21 de setembro de 2026 deixa á vista unha Galicia dividida en dúas realidades: a dun país que busca o seu futuro na enerxía, o mar e a cultura, e a dunha Galicia que se baleira en silencio, sostida por unha poboación envellecida e polos que volven só no verán.
O outono demográfico: unha Galicia que se apaga desde dentro
Cando o verán chega ao seu fin e as vilas costeiras recuperan a súa tranquilidade habitual, Galicia volve atoparse coa súa contradición máis profunda: durante uns meses, foi unha terra chea, habitada por emigrantes retornados, turistas e descendentes de galegos que regalan ás vilas un pulso que despois non poden manter. Setembro é, neste sentido, o mes da verdade demográfica.
O interior de Galicia —as comarcas de Ourense, boa parte de Lugo, as zonas altas da Coruña e Pontevedra— vive un envellecemento que xa non é unha tendencia, senón unha estrutura. Non se trata dun problema coyuntural que se poida solucionar con boas campañas de retorno: falamos de municipios onde as escolas pechan por falta de nenos, onde os servizos sanitarios dependen de desprazamentos moi longos, e onde a vida cotiá se organiza en torno á resistencia duns poucos. A aldea non está morrendo de golpe; está apagándose como unha anafento que ninguén reaviva.
A miña tese é que Galicia leva décadas tratando a despoboación como un problema de infraestruturas cando é, ante todo, un problema de proxecto colectivo. Pódese asfaltar, pódese dar fibra óptica, pódese subvencionar o taxi sanitario, pero se non hai emprego cualificado, se non hai vivenda accesible para xuvenes, se non hai unha narrativa que faga desexable quedar, as estradas só serven para irse máis rápido. A Xunta probou políticas de retorno e de apoio ao rural, e convén recoñecelo, pero o diagnóstico de fondo segue sendo incómodo: Galicia perde poboación xuvenil que non atopa razóns estruturais para volver. O verán devolve xente; o inverno leváa.
O mar como horizonte económico: entre a tradición e a reconversión
A segunda gran tensión desta semana galega é económica, e ten a auga como escenario. O sector primario e, moi especialmente, a pesca e a acuicultura, seguen sendo a columna vertebral de boa parte do litoral, pero o seu modelo está baixo presión simultánea por tres frentes: o cambio climático, que altera os calendarios de capturas e a saúde dos bancos mariños; a competencia internacional; e unha regulación europea que se percibe a miúdo como lonxana e arbitraria nas lonxas de Ribeira, Burela ou O Grove.
A industria naval das Rías Baixas vive unha dualidade semellante. Os astilleros galegos demostraron capacidade para competir na construción naval de alto valor engadido —barcos de pesca, offshore, traballos especializados—, pero a dependencia de grandes encargos e da decisión política europea sobre fondos de reconversión xera unha ansiedade permanente. O naval galego é bo, quizais demasiado bo para seguir encadeado a ciclos de subvencións; o seu futuro pasa por consolidar esa especialización, non por lembrar o pasado protector.
E en paralelo, o turismo segue medrando como bálsamo e como ameaza. O Camiño de Santiago, as Rías Baixas, o turismo de identidade galega converteron á comunidade nun destino consolidado. Pero convén dicilo sen eufemismos: hai municipios costeiros onde o alugueiro da vivenda está a volverse inviable para os que traballan en servizos, e onde a economía local se volve mono-dependente. Un país que só sabe vivir de visitar está máis frágil do que parece.
A lingua e a cultura: a batalla silenciosa do século
O terceiro fronte, o máis delicado, é o cultural e lingüístico. A lingua galega atravessa un deses momentos nos que as cifras —das que non dispoñemos con rigor aquí, e non as necesitamos— son menos importantes que as sensacións compartidas: o galego falase menos nas cidades, transmítese menos na casa, e, con todo, goza dunha presenza estética e simbólica notable na música, nas redes, na nova creación literaria e audiovisual.
Esta paradoxa merece análise. Hai unha xeración de artistas novos que reivindica o galego como lingua de creación cunha naturalidade que os seus pais non tiveron, e iso é unha vitoria cultural innegable. Pero a vitalidade artística non substitúe á transmisión familiar e social, e aí a comunidade aínda non atopou a fórmula. A escola non pode ser o único bastión; unha lingua que só se aprende e non se vive acaba sendo patrimonio nunha vitrina.
A miña opinión é que o debate lingüístico galego padece dun exceso de confrontación política e dun déficit de imaxinación social. Mentres o discurso se reproduce en trincheiras ideolóxicas, na rúa hai unha realidade máis líquida: xóvenes que mesturan códigos, familias que elixen por comodidade, e unha sociedade que en xeral simpatiza co galego sen comprometerse con el. Pechar esa distancia entre simpatía e compromiso é probablemente a tarefa cultural máis urxente da década.
Conclusión: gobernemos a lentitude
Se algo une estes tres frentes —demografía, economía do mar e lingua— é que se trata de batallas a longo prazo que a política galega, habituada aos ciclos curtos e aos titulares inmediatos, non sabe xestionar ben. Galicia necesita menos anuncios de grandes proxectos e máis paciencia estrutural: políticas demográficas pensadas en termos de xeración, non de legislatura; unha economía diversificada que non aposte todo ao turismo; e unha política lingüística que saiba conquistar os usos informais, non só os institucionais.
O outono de 2026 atopa a Galicia viva, orgullosa e con recursos, pero tamén cunha pregunta pendente que non admite máis aplazamento: ¿que ofrecemos a quen podería quedarse ou volver para que a terra chea do verán non se baleire cada setembro? A resposta non está en ningún indicador. Está na vontade colectiva de que Galicia sexa, outra vez, un lugar para toda a estación da vida.
